Home Blog Page 39

Story Grants on Green Recovery from the Covid-19 Pandemic

EJN is offering reporting grants to support the production of in-depth or investigative stories that will highlight progress toward a post-pandemic “green recovery”.

Please read the following sections carefully, as they contain important information on eligibility and the application process.

Overview

The Covid-19 pandemic has become the most disruptive global health emergency in modern history, with devastating consequences for people across the world. With economies starting to slow due to lockdown measures, governments in many countries have announced stimulus plans worth trillions of dollars to revive economic prospects and boost business and job opportunities. Some economists, government leaders and energy think tanks have called this an opportunity for a “green recovery”, a win-win situation which will reinvigorate the economy while working towards a greener, more carbon-neutral future.

The World Economic Forum has documented a collective $14 trillion pledged by the world’s 50 largest economies to help their countries recover from the impact of the pandemic. But despite this unprecedented opportunity to curb CO2 emissions and fund equitable and sustainable solutions to the climate crisis, less than one-fifth of committed spending is going towards green initiatives. What could a Covid-19 recovery look like if benefits to both people and planet were prioritized?

EJN is seeking to increase reporting on this emerging topic in order to improve public understanding of these actions and ensure that governments are held accountable for implementing recovery plans that work towards a sustainable future. This is a critically timed opportunity to shape investment for years to come, and for the public to have a voice in ensuring that their country is rebuilt better than before.

These story grants are a part of EJN’s Green Recovery project, supported by Svenska Postkodstiftelsen (the Swedish Postcode Foundation).

Story Themes

We welcome investigative and/or in-depth stories that engage audiences to better understand the commitments (or lack thereof) from governments, administrations, corporations and other authorities to progress towards a green, sustainable future. We are also seeking story pitches that more generally focus on energy and climate change at the national or international level.

Eligibility

Applications are open to journalists (online, print, television, radio) and other expert media practitioners with experience in investigative reporting and covering environment and/or issues related to climate. We encourage applications from freelancers and staff from all types of media organizations—international, national, local and community-based.

We are seeking to support both early-career and senior journalists with many years of reporting experience. We’ll accept both individual and group applications, but for the latter we ask that the application is made in the name of one lead applicant who will receive the grant on the group’s behalf, if awarded.

Story approach & format

We expect to award 10 grants with the average grant amount being 1,100 GBP. We may consider larger grant amounts for stories using innovative or investigative approaches that may be more costly and time-consuming.

Applicants should provide a detailed budget with justification for the amount requested using this template. We ask that budgets be reasonable and account for costs necessary for reporting without being extraneous. We expect that stories will be produced with equipment the applicant already has access to (including cameras, drones, lighting, tripods, etc.) and will not consider budgets that heavily focus on producing new supplies.

Stories can be produced in any language. However, applicants who intend to write or produce stories in their local language need to also include an English translation. Please include the cost for translation in the budget, if necessary.

Freelance reporters should demonstrate a plan for publication or broadcast and are encouraged to provide a letter of interest from the editor.

Judging criteria

Applicants should consider the following points when devising their story proposals.

  • Relevance: Does the proposal meet the criteria and objectives of the call? Why does this story matter and to whom? Is the main idea, context and overall value to the target audience clearly defined?
  • Angle: If the story has been covered by mainstream media, does your proposal bring new insights into the topic or offer a fresh angle?
  • Impact: Does the proposal have a compelling narrative or investigative element that will inform and engage, draw attention, trigger debate and urge action?
  • Innovative storytelling: The use of creative approaches, multimedia and data visualization will be considered a plus.


Application process

  1. Click the ‘Apply now’ button at the top of the following page. https://earthjournalism.net/opportunities/story-grants-on-green-recovery-from-the-covid-19-pandemic
  2. If you have an existing account, you’ll need to log in. If not, you must register for an account by clicking “Join the Network” on the top right of the page. 
  3. If you start the application and want to come back and complete it later, you can click ‘Save Draft.’ To return to the draft, you’ll need to go back to the opportunity and click ‘Apply now’ again to finalize the application. 
  4. Applications should provide a detailed budget with justification for the amount requested. Download the budget template here. We expect that proposals will largely rely on the use of equipment the applicant already has access to (including cameras, drones, lighting, tripods, etc.) and will not consider budgets that heavily focus on procuring new supplies. We will consider some costs for the reporters’ salary, particularly if the applicant is a freelancer, but this should be a small portion of the total budget. Please include the cost for translation, if necessary. Please also note on your budget form if you are receiving funding from any other donors for the story. 
  5. You must submit two samples of stories or links to relevant work. You’ll be asked to upload these as part of the application process.

If you encounter any difficulties submitting your application or have questions about the grants, please email info.ejn@internews.org. Applications submitted after the deadline will not be considered.

Banner image: In southern Mauritania on the banks of the Senegal River, a women’s cooperative uses solar energy to operate the borehole that supplies water to the market garden. Raphael Pouget / Climate Visuals Countdown/Earth Journalism Network.

විමර්ශණාත්මක වාර්තාවේ කරුණු නිවැරදිදැයි පරීක්ෂාවට මඟ පෙන්වීමක්

ඔබ මාධ්‍යයට වාර්තා කරන කතාවට  වෙඩි නොවදින්නට නම්  එහි  කරුණු වඩාත් හැකි තරම් නිවැරදි ව දැක්වීම අවශ්‍ය වේ. එම වාර්තාවේ ගුණාත්මක තත්ත්වය  පාලනය කිරීම සඳහා  ආරම්භයේ සිටම සූක්ෂම ප්‍රවේශයක් අවශ්‍ය වේ.

ස්වීඩනයේ ජාතික මහජන විකාශකයා වන්නේ  SVT රූපවාහිනියයි.  එහි ප්‍රචාරය වන ගවේෂණාත්මක රූපවාහිනී වැඩසටහන වන මිෂන් ඉන්වෙස්ටිගේට් (Uppdrag Granskning -Mission Investigate) හි ප්‍රවෘත්ති කාමරය  2004 සිට සංවර්ධනය කරන ලද මුරපොල තුනක් සහිත පද්ධතියක් ඔබට පහතින් හමුවනු ඇත. මිෂන් ඉන්වෙස්ටිගේට් වසර ගණනාවක් පුරා අන්තර්ජාතික අල්ලස් සහ සංවිධානාත්මක අපරාධවල සිට කතෝලික පල්ලිය සහ එක්සත්ජාතීන්ගේ සංවිධානය දක්වා  මාතෘකා පරාසයක් ඔස්සේ ජාත්‍යන්තරව සම්මාන ලැබූ ව්මර්ශණාත්මක වාර්තා රැසක් නිෂ්පාදනය කර ඇත. එය පැමිණි ගමන් මඟ තුළදී ඔවුන් උගත් ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ මෙම වාර්තාවලදී කරුණු වැරදි ලෙස ප්‍රකාශ වීම අවම කිරීමට අදාල ක්‍රමෝපාය පිළිබඳවය.  එසේම  එම කථා පළ කිරීමට පෙර  කිහිප වරක්ම අභියෝගයට ලක් කර අන්තර්ගත කරුණු තහවුරු කර ගන්නේ පසු අභියෝගයකට ලක් වීමේ ඉඩක් නොතබමිනි.

සැබැවින්ම  එය ඔබට යම් ආශ්වාදයක් ලබා දෙනු ඇත.

මුරපොල තුන

මුරපොලවල් ඇයි? මෙවැනි මුරපොළ මගින්  අනවශ්‍ය ලෙස නිලධාරිවාදී බවක් පෙනෙන්නට ඇත, නමුත් වාර්තාකරණ  ක්‍රියාවලිය විධිමත් නොකළහොත්  කාර්යයේ අවශ්‍ය කොටස් අතහැරීමේ  සැලකිය යුතු අවදානමක් ඇත.මෙයට  සම්බන්ධ වන කොටස් අනුව, උත්සාහය ඕනෑවටත් වඩා සාධාරණීකරණය කිරීමක් සිදුවේ.  ගතවන මුළු කාලය සැලකීමේදි   පැය ගණන් ඇදෙන  රැස්වීම් කිහිපයක් සහ දවසක් පමණ ගත වන  කරුණු පිරික්සීමේ සැසියක් ඊට ඇතුළත් වේ. නමුත් එයින්  ඕනෑම කුඩා ප්‍රවෘත්ති ආයතනයක , ගවේෂණාත්මක වාර්තාකරුවෙකු හෝ නිදහස් මාධ්‍යවේදියකු අධෛර්යමත් නොකළ යුතුය.

පළමු මුරපොල අංක : ආරම්භක රැස්වීම

විමර්ශණාත්මක වාර්තාවේ මූලික  අදහස පිළිබඳ පූර්ව පර්යේෂණයෙන් පසුව, වාර්තාකරු අභියෝග කිරීමට සූදානම් ය: කතාවේ කේන්ද්‍රීය උපකල්පනය – විමර්ශණය කළ යුතු දේ පිළිබඳ එහි න්‍යාය සහ ඇයි පවතිනවාද? උපකල්පනයට එරෙහිව කතා කරන්නේ කුමක්ද? ව්‍යාපෘතිය ආයෝජනය කිරීම වටී ද යන්න තීරණය කරනු ලබන ආරම්භක රැස්වීමේ කේන්ද්‍රීය ප්‍රශ්නය මෙයයි.

වාර්තාකරුවන් ගැටලුකාරී පැති නොසලකා හැරීමට නැඹුරු වන බැවින්, යක්ෂයාගේ අනුගාමිකයෙකු ලෙසද හැඳින්වෙන, ප්‍රතිවිරුද්ධ අදහස් සමඟ සමාන බරක් යොදා ඒහි ප්‍රබලත්වය මැනිය යුතුය. මෙහිදී වාර්තාවේ කරුණුවල නිරවද්‍යතාව පිළිබඳව අභියෝගයට ලක් කරන්ෙන් ෙබාෙෙහා් විට කර්තෘවරයාය. ඒෙස් නතෙහාත් සගෙයකි.  අභියෝග කිරීමට කැමති සංස්කාරකයෙකු හෝ වාර්තාකරුවකු විය හැකිය. හොඳින් සූදානම් විය යුතු මෙම පුද්ගලයා ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වා තත්ත්ව පාලන ක්‍රියාවලියේ තීරණාත්මක කොටසක් වනු ඇත.

යක්ෂයාගේ අනුගාමිකයෙකු ලෙස ක්‍රීඩා කිරීම යනු කල්පිතය පිටත සිට බැලීමෙන් එය හැරවීම සහ විකෘති කිරීම, බොහෝ විට විමර්ශනයේ විෂයයේ ඉදිරිදර්ශනය ගැනීමයි.

මෙවැනි විවේචනාත්මක ප්‍රශ්න කිරීම් නොසන්සුන් අවස්ථාවන්ට තුඩු දිය හැකි නමුත් අවසානයේ මෙය හොඳම චේතනාවෙන් සිදු කරන බව සෑම දෙනාටම වැටහේ.

වගවීම යනු රැස්වීම් පිරික්සුම් ලැයිස්තුවේ අත්‍යවශ්‍ය අයිතමයකි. විමර්ශන විෂය සම්බන්ධ කර ගන්නේ කෙසේද සහ කවදාද යන්න සඳහා සැලැස්මක් සකස් කර ඇත. අපට නම්, සාමාන්‍ය රීතිය වන්නේ මෙය හැකි ඉක්මනින් සිදු කිරීමයි. මෙයට එක් හේතුවක් නම් ඔබට කතාවක් ඇති බවට වග බලා ගැනීම වන අතර අනෙක සාධාරණත්වයයි. මර්දනකාරී රටවල මෙන්, ප්‍රකාශනයට මොහොතකට පෙර ඔබට රැඳී සිටීමට අවශ්‍ය විය හැකි ව්‍යතිරේක තිබේ.

මුරපොල අංක 2: මධ්‍යස්ථාන රැස්වීම

අවම වශයෙන් පළමු කෙටුම්පතක් සූදානම්ව තිබියදී, මෙම රැස්වීමේ අරමුණ ගුණාත්මක ගැටලු සාකච්ඡා කිරීමය. සැලකිය යුතු වෙනස්කම් සඳහා තවමත් කාලය තිබේ.

පහත සඳහන් දේ අසන්න:

නිගමන: වර්තාවට පාදක කර ගත්  කල්පිතය ඔප්පු වී තිබේද, නැතහොත් ගැලපීමක් අවශ්‍යද? සොයාගැනීම් කිසියම් ආකාරයකින් ප්‍රශ්න කිරීමට හෝ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට හැකිද? අනෙකුත් සියලුම පැහැදිලි කිරීම් බැහැර කළ හැකිද?

වගවීම: අපි හැකි තරම් සාධාරණද? ලිහිල් කිරීමේ තත්වයන් තිබේද?

සමස්ත ප්‍රතිරූපය : වාර්තාවෙන් කිසිවක්  අතුරුදහන් වී තිබේද,? කරුණු නිසි තැන ස්ථාන ගත වී නැතිද ? අපි දේවල් හොඳ හෝ නරක කියා ඕනෑවට වඩා උළුප්පා දක්වනවාද ?

ඔබට සත්‍යය ප්‍රකාශ නොකොට  සත්‍ය කරුණු වාර්තා කළ හැකිය. අවාසනාවකට මෙන්, වාර්තාකරුවන් බොහෝ විට කරන්නේ  තමන් තහවුරු කිරීමට අරමුණු කරන  තොරතුරුවලට පක්ෂව කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමයි. ඔවුන් එම කරුණ විවාදිත වීමට තුඩු දෙන දේ බැහැර කරයි.  එහි ප්‍රතිඵලය වනුයේ විවේචනාත්මක  කරුණුවලින් තොර වූ  බරපතළ ලෙස නොමඟ යවන විමර්ශනයකි.

වාර්තාවට ඇතුළත් කරන කරුණු තෝරාගැනීම පිළිබඳව  සම්පූර්ණ අවබෝධයක් ඇත්තේ වාර්තාකරුට පමණි. එම කරුණු ඇතුළත් කිරීමේදී පහත සඳහන් ප්‍රශ්න සඳහා අවංක පිළිතුරු තමන්ම ලබා දිය යුතුය.  ඒවා කතන්දර කීමේ ක්‍රියාවලියේදී නැවත නැවතත් ඇසිය යුතුය.

ඒ ඇසිය යුතු ප්‍රශ්න මෙන්න

  • වෙනත් කරුණු කතාවේ සාමාන්‍ය පසුබිම  වෙනස් කරයිද?
  • අප අතහැර දමා ඇති දේ මහජනතාව දැන ගතහොත්  ඔවුන් කලකිරීමට පත් වේවිද?
  • විශ්වසනීයත්වය අහිමි කරනොගෙන  තාවට පදනම් වූ තේරීම  සාධාරණීකරණය කළ හැකිද?

අවසාන වශයෙන්, මේවා පරීක්ෂා කිරීමට තවත් අංග  දෙකක් වේ:

මූලාශ්‍ර: එම මූලාශ්‍ර විශ්වාසවන්තද? අපි අදාළ විවේචනාත්මක ප්‍රශ්න අසනවාද? අපි අවශ්‍ය පසුබිම් පරීක්‍ෂා කර තිබේද?

විශේෂඥයන්: අදාල කාර්යය සම්බන්ධයෙන් ඔවුන් නියෝජනය වන්නේද?  අප විශ්වාස කරන විශේෂඥයා වර්තමානය පිළිබඳව අවබෝධයක් ඇති  බව සහ විශ්වාසදායක බව අපි සහතික කර තිබේද?

තෙවැනි  මුරපොල : කරුණු පරීක්ෂා කිරීම

අප එක් එක් තිරුවෙන් තීරුවට කරුණු පරීක්ෂා කිරීමට පෙර  විමර්ශන විෂයයෙන් එල්ල වන සියලුම චෝදනාවලට ප්‍රතිචාරයක් තිබිය යුතුය. මෙම කරුණු පරීක්ෂා කරන පුද්ගලයා සාමාන්‍යයෙන් වෙනත් ඕනෑම කෙනෙකුට වඩා (වාර්තාකරු ද ඇතුළුව) වැරදි ක්‍රියාවන් පිළිබඳ වැඩි යමක් දන්නා කෙනෙකි. .

කෙතරම්  නරක වාර්තාවක්  ලබා දුන්නද, ඔබට සහ විමර්ශණයට ලක්වන විෂයයට අවම වශයෙන් එක පොදු දෙයක් තිබිය හැකිය: එනම් එම කරුණු  ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට නම් ඒවා  නිවැරදි විය යුතු වීමය. ඔබේ විමර්ශණයට සම්බන්ධ පුද්ගලයින් ඔබට සම්මුඛ පරීක්ෂණයක් ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කළද , ඔබ ඔවුන්ව සම්බන්ධ කර ගත් විට එය ඔවුන්ට කරුණුවලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ලැබෙන හොඳ අවස්ථාවකි.

විමර්ශණයට පාදක වන විෂයය ට අදාළ චෝදනා පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක තොරතුරු ලබා දීමෙන් ඔබේ පැත්තෙන් යම් විවෘත භාවයක් ප්‍රකාශ වෙයි.  සමහර අවස්ථාවලදී, කතාවේ වචන ගැන ඔවුන් දැනුවත් කිරීම පවා අවශ්‍ය වේ. නමුත් මූලාශ්‍ර හෙලි වීමට තුඩු දිය හැකි  තොරතුරු කිසිවිටෙක හෙළි නොකිරීමට වග බලා ගන්න .

කතාවට පාදක වන විෂය  සමඟ කරුණුවල නිරවද්‍යතාව  පරීක්ෂා කිරීම සැබෑ විශේෂඥයා මග එය සිදු කිරීම වැන්නකි. එහිදී ලැබෙන  වෙනත් ප්‍රතිලාභ ද තිබේ.  ඔබට පැහැදිලි කිරීම් පරීක්ෂා කිරීමට කාලය ලැබෙනු ඇත. එසේම  කතාවේ අඩු තැන්  පිරවීම සඳහා නව තොරතුරු ලබා ගැනීම ද එයින්  බලාපොරොත්තු වෙයි. එමෙන්ම අදාළ වාර්තාව පළ වීමෙන් පසුව ඊට විරෝධී ප්‍රතිචාර එල්ල විමට වඩා එය පළ කිරීමට පෙර එවැනි ප්‍රතිචාර ලබා ගැනීම වඩාත් සුදුසුය.

ඇත්ත වශයෙන්ම, ඔබට මෙම විනිවිද පෙනෙන ක්‍රමය භාවිතා කළ නොහැකි අවස්ථා ද  බොහොමයක් තිබේ. නිදසුනක් ලෙස ප්‍රචණ්ඩ කණ්ඩායම් හෝ අධිකාරීවාදී ආණ්ඩු සමඟ කටයුතු කරද්දී ඊට වෙනත් ප්‍රවේශයකින් කටයුතු කළ යුතු ආකාරය  GIJN හි  Tips for the No Surprises Letter ලිපියේ “මවිතයට පත් නොකරන ලිපියක් සඳහා ඉඟි“ මැයෙන්  විස්තර කර ඇත.   කෙසේ වෙතත්, භයානක පුද්ගලයන් සමඟ කටයුතු කිරීමේදී  නිවැරදි හා සාධාරණ වීමේ අවශ්‍යතාව අඩු නොවේ. ඊට පටහැණි ව, එය වඩාත් විවේචනාත්මක විය හැකිය.

දැන් පේළියෙන් පේළි ක්‍රියාවලියට.

මූලධර්මය සරලය.සිදුවන්නේ කතාවේ පෙළින් පෙළ නිරවද්‍යතාව පරීක්ෂා කිරීමය.  කතාවේ කරුණු නිවැරදිදැයි තහවුරු  කළ හැකි සෑම තොරතුරකම මූලාශ්‍රයක් වෙත ඈඳිය යුතුය. මෙම කරුණු-පරීක්ෂා කිරීම ප්‍රකාශනය කිරීමට පෙර ප්‍රමාණවත් කාල සීමාවක් තුළ  සිදු කළ යුතුය.

කරුණු නිරවද්‍යතා ක්‍රියාවලිය ඵලදායී වීමට නම්  පර්යේෂණ ලේඛන පහසුවෙන් ලබාගත හැකි විය යුතුය.   පිටපතේ සෑම පිටුවකම පාදමේ  හෝ කොටසේ අවසානයේ ඇති සබැඳි සහිත පාද සටහන් යෙදීම ලේඛන නිරීක්ෂණය කිරීම පහසු කරවයි.

කරුණු පරීක්ෂා කිරීම සඳහා සම්පූර්ණ අවධානයක් අවශ්‍ය වේ, නමුත් දිගු දිනක් තුළ තියුණු ලෙස ඒ කෙරෙහි අවධානය යොමු කරවීම සිටීම දුෂ්කර විය හැකිය. එම නිසා, එය කාර්යය වඩාත් කෙන්ද්‍රීයව සහ උපක්‍රමශීලීව  ආරම්භ කිරීම ඥානවන්ත ය. නිතරම ප්‍රශ්න කළ හැකි දෙයක් කතාවේ ඇත. ඒ නිසා, ඔබ විස්තර සමඟ එය සිදු කිරීමට මත්තෙන්  අත්‍යවශ්‍ය දේ දේවල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය.

සියලුම අවසාන නිගමන හොඳින් පදනම් වී තිබේද යන්න විමසීමට  අමතක නොකළ යුතුය.  ඒවා තියුණු විය හැකිය, නැතහොත් ඒවා මෘදු කළ යුතුය.

කතාව සංකීර්ණ නම්, වාර්තාකරු කළ යුත්තේ තමන් අදාළ කතාවේ අවසාන නිගමනයට  එලඹුණු  ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමක් සමඟ කරුණු නිරවද්‍යතාව පරීක්ෂා කිරීම ආරම්භයට පෙර අදාළ ද්‍රව්‍ය පරීක්ෂාකරුවන් වෙත  භාර දිය යුතු වීමය. සමහර විට, මෙය කිරීමට වඩා පහසු බව ඔප්පු කළ හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස, සොයා ගැනීම් විශාල දත්ත කට්ටල හෝ මූල්‍ය වාර්තාවල සංඛ්‍යා වැනි සංකීර්ණ පර්යේෂණ ලේඛන මත පදනම් ව එය සිදු කළ හැකිය.

මූලික වශයෙන් මෙවැනි කටයුත්තකදී එවැනි පේළියෙන් පේලියට සිදු කරන කරුණු පරීක්ෂාවකදී  සමහර විට ආරාධිත විශේෂඥයෙකු සමඟ  සැසියක් අවශ්‍ය විය හැකිය. අවශ්‍ය නම්, කරුණු දෙවරක් පරීක්ෂා කිරීමට හෝ ක්‍රමවේදය සමාලෝචනය කිරීමට බාහිර හිතවත් පාර්ශ්වයන්ගේ  උපකාර ලබා ගැනීමට හැකි විය හැකිය.

ඡායාරූපය: Unplash

පිළිතුරු සැපයිය යුතු අමතර ප්‍රශ්න:

  • කතාව සාධාරණද සහ එය ප්‍රති-තර්ක ආමන්ත්‍රණය කරයිද?
  • එල්ල කරන සියලුම චෝදනාවලට වඩාත්ම අදාළ වන පිළිතුරු සහිත ප්‍රතිචාරයක් ඔබ සතුද?  සම්මුඛ පරීක්ෂණයේ සම්පූර්ණ පිටපත පරීක්ෂා කිරීම එහිදී අවශ්‍ය විය හැකිය.
  • විමර්ශණ විෂය පිළිබඳ සියලු සෘණාත්මක තොරතුරු අවශ්‍ය වේද?  අවම කිරීමේ අදාළ තත්ත්ව  සඳහා ඔබ විවෘතද?

හානිකර නොවන  ඒවා බව පෙණුනද  පේළියෙන් පේළිය පරීක්ෂා කිරීමේදී  සියලු කරුණුවල  නිරවද්‍යතාව සීරුවෙන් පරීක්ෂා කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ඔබ අපකීර්තියට පත් කිරීමට කැමති අයට එහි පවතින සුළු වරදක් වුවද ප්‍රමාණවත්ය.  “ඒක ඇත්ත මම දන්නවා” යැයි පැවසීම කිසිසේත්  සාධාරණීකරණය  කළ නොහැකි ව්‍යතිරේකයකි. .

අවසාන වශයෙන්, නම්, මාතෘකා, දින, ඉලක්කම් සහ සත්‍ය බවට තහවුරු කළ හැකි සියල්ල නැවත පරීක්ෂා කළ යුතුය. එයට උපුටා දැක්වීම් ද ඇතුළත් වේ . සම්මුඛ පරීක්ෂණයට ලක් වන්නකු  වැරදි කරුණු ඉදිරිපත් කරන්නේ නම් , ඔබ ඒ ගැන ද දැන සිටිය යුතුය.

කරුණු පරීක්ෂා කිරීමේ ඉඟි 10ක්

  1. මුල් ලේඛන ම  භාවිතා කරන්න:  වාර්තාවට සම්බන්ධ මුල්  ලේඛන ම  ලබා ගත හැකි විට, වෙනත් කිසිවක් අවශ්‍ය වන්නේ නැත.
  2. උපුටා දැක්වීමට පෙර පරීක්ෂා කරන්න: කෙතරම් විශ්වාසදායක යයි පෙනුණද වෙනත් මාධ්‍ය මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද කරුණු මත විශ්වාසය නොතබන්න. ඒවා උපුටා දැක්වීමට පෙර නිරවද්‍යතාව පරීක්ෂා කරන්න .
  3. ඉලක්කම් සමඟ නිරවද්‍ය වන්න: අතිශයෝක්තියට පෙළඹවීමෙන් ඈත් වන්න. නිදසුනක් වශයෙන්, පුද්ගලයන් 12 දෙනෙකුට බලපෑම් ඇති වුවහොත්, “බොහෝ” යන යෙදුමෙන් නොපැහැදිලි ඇස්තමේන්තුවක්  ප්‍රකාශ කිරීමට වෙනුවට අදාල සත්‍ය අංකය ප්‍රකාශ කිරීම වැදගත්ය.
  4. වින්දිතයන් සමග ගනුදෙනු අතේ දුරින් – ඔබ වින්දිතයන් ගැන කොතරම් විශ්වාස කළත් කමක් නැත, ඔවුන් පවසන දේ නිවැරදි බවට තහවුරු කළ නොහැකි නම් කිසි විටෙක ඔවුන් පවසන සියුල දේ සත්‍යයක් ලෙස නොසලකන්න.   උදාහරණයක් ලෙස, “ඔහුට කිසිවක් මතක නැත” (එය තහවුරු කිරීමට අපහසුය)  “කිසිවක් මතක නැති බව ඔහු පවසයි” (ඔහුගේ ප්‍රකාශය සත්‍යයකි) සමඟ සසඳන්න.
  5. වටිනාකම් විනිශ්චය කිරීම් තහවුරු කිරීමට ඇති අපහසුතා වළක්වන්න: අවසන් නිගමනය ගැනීමට එක් පියවරක් ඉක්මවා යාමෙන් අනවශ්‍ය ගැටලු ඇති විය හැකිය. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔබ සේවායෝජකයකු  “ආරක්ෂක නීති නොසලකා හැර ඇති” බවට නිගමනය කරන්නේ නම්, ඔවුන් එය හිතාමතාම කළ බව ඔබ ඔප්පු කළ යුතුය. එහෙත්, අනෙක් අතට, සේවායෝජකයා “ආරක්ෂක නීති අනුගමනය නොකළ” බව පැවසීම තුළ යම් කරුණක්  ප්‍රකාශ වෙයි.
  6. පවතින අඩුපාඩු සමඟ විනිවිදභාවයෙන් සිටින්න: ඔබ නොදන්නා දේ ගැන මහජනතාවට විවෘත වන්න. ඔබට ඔප්පු කළ නොහැකි දෙයක් ප්‍රකාශ කිරීමට ඇති පෙළඹවීමෙන් පරෙස්සම් වන්න. විනිවිදභාවය ඔබේ විශ්වසනීයත්වය ශක්තිමත් කරයි, අඩුම තරමින් ඔබ අඩුපාඩු ගැන විවෘතව සිටීම වැදගත්ය.
  7. හඳුනාගැනීමේ විස්තර අත්හරින්න: ග්‍රැෆික්, ඡායාරූප සහ වීඩියෝ පටවලින් පෞද්ගලිකත්වය ඉස්මතු වන  අනවශ්‍ය තොරතුරු ඉවත් කළ යුතුය: නිදසුනක් ලෙස ලේඛනවල නම් සහ අනෙකුත් විස්තර, බලපත්‍ර තහඩු, වීදි අංක සහ තැපැල් පෙට්ටිවල අංක ඉවත් කිරීම වැදගත්ය.
  8. රාමුවෙන් රාමුව විශ්ලේෂණය කරන්න: පින්තූරය අව්‍යාජ හෝ ව්‍යාජද?වාර්තා පිටපතෙහි ඡායාරූප නොදැක්වෙන බැවින් ඒවා බොහෝ විට මග හැරී යා හැකිය. කෙසේ වෙතත්, Google Images, Facebook සහ වෙනත් න්තර්ජාල වේදිකා  මෙම පින්තූර සොයා ගැනීම පහසු කරයි – සමහර විට ඉතා පහසු වේ. අවශ්‍ය විටදී, ඉමේජ් රිසව් සර්ච් සහ  අනෙකුත් මෙවලම් භාවිතා කරමින් එම ඡායාරූපවල සම්භවය පරීක්ෂා කරන්න. (මෙම මාතෘකාව පිළිබඳ වැඩි විස්තර සඳහා, GIJN හි Four Quick Ways to Verify Images. කියවන්න
  9. ස්වයං පරීක්ෂණයකින් අවසන් කරන්න: තවමත් යමක් වාර්තාකරුවන්ට හප කරමින්  සිටිනවාද? තවමත් සැකයන් තිබේද? එසේ නම්, කරුණාකර කතා කරන්න . මෙය ඒ සඳහා ඇති අවසන් අවස්ථාව ලෙස සලකා ස්වයං පරීක්සණයකින් අවසන් කරන්න.
  10. වෙනස්කම් ක්‍රියාත්මක කර ඇති බව සහතික කර ගන්න: නම්වල නිවැරදි කරන ලද අක්ෂර වින්‍යාසය වැනි පිටපත්  හෝ පෙළෙහි ඇති සියලුම වෙනස්කම් ප්‍රකාශනයේ ග්‍රැෆික්  සහ අනෙකුත් කොටස්වලට යෙදිය යුතුය. එබැවින්, පසු විපරම් පුරුද්දක් අවශ්‍ය වේ.

මෙම අද වැදෑරුම් පියවර  අනිවාර්යයෙන්ම වැරදි හෙළිදරව් කරනු ඇත. එම වැරදීම් පළ වුවහොත්  එය කතාවේ විශ්වසනීයත්වයට සහ ගවේෂණාත්මක වාර්තාකරුවෙකු ලෙස ඔබට බරපතල ලෙස හානි කළ හැකිය.එයින් විමර්ශණයට ලක්වන විෂයට අසාධාරණ ලෙස හානි වීම ඊටත් වඩා බරපතල තත්ත්වයකි.

මෙලෙස  පේළියෙන් පේළිය සංස්කරණය කිරීමෙන්, වාර්තාකරුවාට අත්වන ක්ෂණික ප්‍රතිඵලයක් වන්නේ යම් හෙයකින් වැරදි කරුණු සහිතව වර්තාව පළ වී මහ රෑ ඩහදිය දමමින් අවදි වන තත්ත්වයට පත් නොවීමය.  ඒ වෙනුවට, වැරදි වීමේ අවදානම අවම කිරීමට ඔබට කළ හැකි දේ ඔබ කර ඇති බව දැන ගැනීමෙන් ඔබට හොඳින් නිදා ගත හැකිය.

ලේඛකයා -නිල්ස් හැන්සන්    

නීල්ස් හැන්සන් සම්මානලාභී නිදහස් විමර්ශන සංස්කාරකවරයෙකි. වසර 14 ක්, 2018 දක්වා, ඔහු මිෂන් ඉන්වෙස්ටිගේට් (Mission Investigate) හි විධායක නිෂ්පාදකයෙක් විය. ඔහු වසර 30 කට වැඩි පළපුරුද්දක් ඇති අතර විමර්ශන 500 ක් පමණ ආවරණය කර ඇත. ඔහුගේ නායකත්වයේ අවසන් වසර දෙක තුළ මෙම වැඩ සටහන ජාත්‍යන්තර සම්මාන දහයක් දිනා ගත්තේය. ගවේෂණාත්මක පුවත්පත් කලාව පිළිබඳ ඔහුගේ අත්පොත ස්වීඩනයේ දී කියවීම අවශ්‍යම වේ.

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

Weak Laws, Lacklustre Action Turning Country Into A Landfill

By Gagani Weerakoon

Environment regulatory bodies in Sri Lanka are still struggling to send off more than 50 container loads of hazardous waste from the United Kingdom after more than 400 days since Court ordered to return nearly 250 containers waste and have indicated no legal action will be taken against the perpetrators.  

This is despite Court of Appeal on 14 October 2020 ordering Central Environment Authority (CEA) to institute legal action against the owners of the firms involved in importing waste containers to Sri Lanka and to repatriate waste containers, following a legal battle that spanned over two years. 

While measures were taken to repatriate waste containers time to time, 55 container loads of undisclosed waste are still kept at a yard in the Katunayake Free Trade Zone (FTZ).

The containers were shipped in 2017, and contained clinical waste, used cushions and mattresses, plant parts, plastic waste and other hazardous and uncategorised waste. 

A stock of over 2,400 metric tons of post-consumer waste imported from the UK was openly dumped at a site of Hayleys Free Zone Limited (HFZL) – a few hundred metres from Bandaranaike International Airport (BIA), posing a threat to the environment and people in the area. It later transpired that the waste came to Sri Lanka as part of a trade deal.

Local authorities, including the CEA, the apex body of protecting the country’s environment, was unaware of any such trade deal where post-consumer waste is imported till Sri Lanka Customs informed them in May 2019 of suspicious containers at the Colombo International Container Terminal (CICT).

There were dozens of letters and reports exchanged between Sri Lanka Customs, the CEA, the Government Analyst’s Department, Atomic Energy Authority and the Medical Research Institute (MRI) over the past two years.

This was when the Court of Appeal entrusted the responsibility of determining the exact nature of the goods in waste containers with the Government Analyst.

However, determining the exact nature of goods had been problematic as the Government Analyst Department found it difficult to carry out investigations due to a lack of resources as the subject did not fall within their area of expertise.

The Delay

The Director General of CEA, Hemantha Jayasinghe admitted that there is a delay in sending over 50 container loads of UK waste while blaming the ongoing Covid-19 pandemic for the delay.

“Also, the procedure is such that they have to use the same shipping lines that were used to bring down garbage to repatriation and the coordination between HFZL and two shipping companies has not been done properly. This has caused the delay and as soon as things fall back to normal the remaining containers will also be repatriated,” he added.

Upon further inquiries, Jayasinghe explained that CEA has exchanged few dozens of letters with the UK Environment Agency and firms involved in waste importation.

“Once the Environment Agency gives permission, the firms here should take action to repatriate waste containers though designated shipping lines. We have not given up and will continue to push them until the last container is sent,” he added.

Meanwhile, Ashraf Samsudeen, Superintendent of Customs at Sri Lanka Customs said that garbage containers were sent in small batches as there is a lack of containers.

“A total of 130 waste containers in the Colombo Harbour and 77 containers at the Katunayake HFZL were sent back. There are 55 waste containers remaining at the Katunayake Yard. Due to the lack of container availability the process was further delayed. So far, the waste was sent in 10 to 15 container batches. We have made sure that the containers at the Katunayake yard remains sealed,” he added.

The UK Environment Agency on the other hand confirmed a total of 208 containers of waste have arrived back in England while 55 are still to be repatriated.

Upon seeking further clarification on the quantity of waste received, the Agency said approximate tonnage for the 208 returned containers is 22 tonnes per container. “In total approximately 4,576 tonnes have been repatriated to date.”

No further action 

Despite Court of Appeal ordering authorities to institute legal action against the owners of the firms involved in importing waste containers to Sri Lanka, both CEA and the Ministry of Environment indicated not taking further legal action against companies involved on the mere grounds that waste was sent back.

CEA Director General Jayasinghe and Director of Environment Pollution Control and Chemical Management, Ministry of Environment Senarath Mahinda Werahera insisted that since the Government did not spend a penny in repatriating UK waste and companies involved having to bear all repatriation expenses alone suffice.

“This was a good lesson for them as they had to bear all costs involved in repatriating waste containers. Also, the repatriation was carried out following agreements reached through negotiations. We could have contemplated on taking legal action against them if they did not repatriated waste as promised,” Werahera elaborated.

UK Environment Agency, on the other hand, also has not taken any action against the firms involved as the investigations at that end still continuing.

Meanwhile, Hemantha Withanage of Centre for Environmental Justice (CEJ) who engaged in a two-year legal battle against the UK waste expressed disappointment over authorities not taking legal action against perpetrators.

“We will be compelled to seek legal assistance once again, if environment authorities try to set these culprits free under the pretext of ‘teaching a lesson’ or merely because they repatriated waste containers. What if law enforcing authorities set drug peddlers free on the agreement, they send back confiscated drugs? What about the people who inhaled polluted air and what about the contaminated water and soil in Katunayake area?” he queried.

Samsudeen of Sri Lanka Customs pointed out that companies involved in importing foreign waste will not face any grave consequences owing to extremely weak laws in the country.

“When compared to environment laws in the world, Sri Lanka has the weakest. If at all, action against the perpetrators in this instance could be taken only if they dealt with under the Customs Ordinance. For that, we will have to wait till the ongoing investigations are over,” he added.

He also claimed that regulations were introduced or strengthened only after Customs detected these waste containers and until this occurrence any type of garbage can be sent or bring to Sri Lanka.

Samsudeen of Customs and Werahera of Environment Ministry said that a committee was appointed and recommendations were suggested to Export and Import Control Department to take measures to strictly prohibit waste- including plastic and e-waste- from being imported to the country, but the process has been delayed so far.

Backing Customs Superintendent’s claim of Sri Lanka having extremely weak environment laws in the world, Attorney-at-Law Ravindranath Dabare pointed out that for those involved in international waste dumping mafia which involves billions of rupees could be subjected to a fine varying from Rs 1,000 to Rs 3,000 only as per existing laws under National Environment Act.

“These minor penalties will not bring an end to country being an international waste dump. For instance, I first appeared for such international waste dump case in 2002 where 184 containers of Oxime Carbonate were sent from China to Sri Lanka under false declaration. If we had strong laws against international waste dumping, we will not be discussing UK waste after two decades,” he pointed out.

Dabare also noted that Sri Lanka has so far not incorporated Basel Convention into country’s laws, which is a major shortcoming in fighting against international waste dumping.

We urgently need to draft laws which designate fines, penalties and other punishments if found involved in importing or dumping foreign/ international waste in the country.

“Unless and until we do so, it will be difficult to stop Sri Lanka from becoming a major site for international waste dumping,” he asserted. 

This story was produced as part of a journalism fellowship under CIR’s ‘Stories from the Margins” initiative supported by the Earth Journalism Network (EJN) and Internews.  It was originally published in Ceylon Today newspaper.

වාර්තාකරුවන්ගේ ආදරය දිනූ විමර්ශණාත්මක මෙවලම්

විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යකරණය පිළිබඳ ගෝලීය ජාලය මෑතකදී පළ කළ ලිපියක් මඟින් ප්‍රමුඛපෙළේ  වාර්තාකරුවන් ඔවුන්ගේ විමර්ශණාත්මක මාධ්‍ය කලාවේදී වැඩියෙන්ම භාවිත කිරීමට ප්‍රිය කරන උපක්‍රම ගණනාවක් පිළිබඳව තොරතුරු බෙදා හළහ.  අප සඳහන් කළ පරිදි, මාධ්‍යවේදීන්ට නොපෙනෙන මූලාශ්‍ර සහ දත්ත වෙත ප්‍රවේශය ලබා ගැනීමට උපකාර කළ හැකි  ශිල්පීය ක්‍රම ගණනාවක් තිබේ. එහෙත්, මෙම කථා දෙක සමඟින්, පසුගිය වසර පුරා සම්මුඛ සාකච්ඡා වලදී වාර්තාකරුවන් නැවත නැවතත් ප්‍රශංසා කළ ප්‍රවේශ ඉස්මතු කිරීමට විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යකරණය පිළිබඳ ගෝලීය ජාලයට අවශ්‍ය විය.

අන්තර්ජාලයේ අපට පහසුවෙන් සොයා ගත හැකි, ඕනෑම විමර්ශණයක දී පාහේ භාවිතයේ වටිනාකමක් ඇති මෙවලම් ගණනාවක්  බෙදා ගැනීම ගැන මම සතුටු වෙමි .ඒවා බොහෝමයක් පරිහරණය කිරීමට විශේෂිත ඩිජිටල් කුසලතා දැනුමක් අවශ්‍ය නැත.

මෙහිදී ෆ්ලෝරිෂ් ( Flourish )   නම් දෘශ්‍යකරණ මෙවලම පිළිබඳව යම්  ගෞරවනීය සඳහනක් කළ යුතුය. එය  නොමිලේ ලබා දෙන  පරිශීලක-හිතකාමී ප්‍රස්ථාර සෑදීම සහ දත්ත දෘශ්‍යකරණ මෙවලමක් වන අතර එයට මුළු ලෝකයේම   භාවිත කරන්නන් ගේ ආදරය හිමි ව ඇති බව පෙනේ.  බී.බී.සී අප්‍රිකා අයි කණ්ඩායම විසින් සම්පාදනය කරන ලද මෙවලම් 200 කින් යුත් මෙම විශිෂ්ට උපකරණ පුවරුව ද ෆ්ලෝරිස් මෙවලම පිළිබඳව දක්වා ඇත්තේ විශේෂිත ප්‍රසාදයකි.

 එමෙන්ම එය  විවිධ විමර්ශණ කාණ්ඩවලට බෙදී ඇති අතර ගෝලීය  දකුණට විශේෂිත වූ සමහර දත්ත කට්ටල එහි  ඇතුළත් වේ.

BBC Africa Eye හි “Forensics Dashboard” වෙතින් තිර රුවක්, එය විමර්ශන කාණ්ඩ දුසිම් දෙකක් තුළ සංඛ්‍යාංක මෙවලම් 200කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් පාලනය කරයි. රූපය: Screenshot

කුඩා වීඩියෝ  පට සොයා දෙන සහ නොමිලේ බාගත කරන  වෙබ් අඩවි

පසුගිය  ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයෙන් පසුව එක්සත් ජනපද කැපිටොල් ශාලාවේ  පැවති කෝලාහල අතරතුර, බෙලිග්න්කැට් නම් ලාභ නොලබන විමර්ශණාත්මක ආයතනයේ  වාර්තාකරුවන් එම කෝළාහලයෙට්දී නිර්මාණය වන අලුත්ම පුවත්වලට අදාල සාක්ෂි  සැණෙකින් සහ වැඩි වැඩියෙන් උකහා ගැනීමට පොදු තාක්ෂණයක් භාවිතා කළහ. ඒ ඔවුන් සමාජ මාධ්‍ය වීඩියෝ ,  ප්‍රවාහ සහ පින්තූර ටිව්ටර් සමාජ අඩවියේ  ට්විට් ඩෙක් තීරු (TweetDeck) වෙත යොමු කිරීමය.  ඔවුන් සොයා ගත් තොරතුරු පසුව බාගත කර සංරක්ෂණය කර ඇත්තේ ට්විටර්  සඳහා twittervideodownloader.com, ෆසේබුක් වීඩියෝ  සඳහා FBdown.net සහ යූ ටියුබ් සඳහා y2mate.com භාවිතා කරමිනි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ සමාජ මාධ්‍ය භාවිතා කරන්නන් අන්තර්ගතය ඉවත් කළත් එදින වොෂින්ටනයේ  හි සිදුවූයේ කුමක්ද යන්න තේරුම් ගැනීමට ඔවුන්ට ඔවුන්ගේම දර්ශන සුරැකිව පවතින බවයි.

මෙම තෙවන පාර්ශ්ව අඩවි වලින් කිසියම්  හිමිකම් ප්‍රතිපත්ති කඩ කිරීමේ අවදානමක් තිබේ නම් එහිදී කළ යුත්තේ YouTube බා ගැනීම් සඳහා youtube-dl වැනි විධාන කිරීමේ මෘදුකාංග භාවිතා කිරීමයි..

වාර්තාකරුවන්ට ලේඛනාගාර පරීක්ෂාවට සහ   කාලයෙන් අතීතයට යාමට  උපකාර වන මෙවලම්

සමහර පුද්ගලයෝ   ඔවුන්ගේ වැරදි ක්‍රියාවන් පිළිබඳ සබැඳි සාක්ෂි වෙනස් කිරීමට හෝ ඉවත් කිරීමට උත්සාහ කරති. විශේෂයෙන් ඔබ අදහස් දැක්වීමට සහ ඔබේ සොයා ගැනීම් ඔවුන්ට දැනුම් දීමෙන් පසුව  එම සාක්ෂි ආරක්ෂා කිරීම සඳහා, ප්‍රමුඛ වාර්තාකරුවෝ  මෙම මෙවලම් භාවිතා කිරීමට ප්‍රිය කරති.

ඔබගේ අන්තර්ජාල සෙවුම සංරක්ෂිත කරන Hunch.ly  මෑතකදී  – GIJN විසින් වාර්තාවක් පළ කරන ලද Wayback Machine  වෙබ් අඩවිය  සහ archive.today, වෙබ් පිටු සහ ඊට සබැඳි දිගු පෙළ පිටපත් කර සංරක්ෂණය කරයි. මෙම වෙබ් අඩවි මඟින් විමර්ශණවලට අදාළ තොරතුරු ගවේෂණය කිරීම පහසු කරවයි.

Telegram හි වැරදි තොරතුරු සහ අන්ත දක්ෂිණාංශික කණ්ඩායම් නිරීක්ෂණය කරන නව මෙවලම්

 වසර කිහිපයක් තිස්සේ, ෆේස්බුක් හි  සෙවුම් වේදිකාවක් වන  ක්‍රවුඩ්ටැන්ගල් (CrowdTangle) වර්ගීකරණය කොට ඇත්තේ අන්තර්ජාලයේ වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරය කරන සයිබර් සොරුන් හඳුනාගැනීමට වඩාත් උදව් කරන මෙවලමක් ලෙසින්ය. වැරදි තොරතුරු මෙන්ම ෆේස්බුක්, ට්විටර් සහ ඉන්ස්ට්‍රාග්‍රම් තුළ වැරදි තොරතුරු බෙදා හැරීම්  පසුපස සිටින පුද්ගලයන් පවා සෙවීමට එය භාවිත කළ හැකිය.

  සාවද්‍ය තොරතුරු ලුහුබැඳීමේ ක්ෂේත්‍රයේ පුරෝගාමියෙකු ලෙස සැලකෙන ප්‍රෝපබ්ලිකා   ProPublica වාර්තාකරු කේග් සිල්වර්මන්  පසුගිය වසරේ කළ  සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී CrowdTangle හඳුන්වා දීතිබුනේ තම විමර්ශණවලදී උදව් වන මුල් පෙළේ මෙවලමක් ලෙසින්ය.

එසේ වුවද මෙම මෙවලම ටෙලිග්‍රාම් වැනි අන්ත දක්ෂිණාංශික, අධිකාරීවාදී සහ මිලිටරි කණ්ඩායම් විසින් බහුලව භාවිත කරන නව පන්නයේ සමහර සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා සමඟ ක්‍රියා නොකරයි. මෑතකදී, බස්ෆීඩ්හි (BuzzFeed) ජෙන් ලිට්වෙන්කෝ  වැනි සාවද්‍ය තොරතුරු ලුහුබඳින වාර්තාකරුවන් ටෙලිග්‍රෑම් හි නාලිකා තුළ විමර්ශනය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳ කඩඉම් සොයා ගැනීමක් සිදු කළාය. ඇය tgstat, Telegago මෙවලම්  මත  මූල පද සෙවුම් භාවිතා කළ අතර, Site:t.me/* වැනි Wildcards සමඟ Google හි නිශ්චිත සෙවුම් පද භාවිතා කළාය. මෙම අංශය පිළිබඳ වාර්තාකරුවන් පවසන්නේ ඔවුන් OSINTcurio.us හි සතිපතා සෙවුම් ප්‍රවේශයන් පිළිබඳ යාවත්කාලීන කිරීම් සඳහා ද පරීක්‍ෂා කරන බවයි. Hoaxy යනු වැරදි තොරතුරු ව්‍යාපාර සිතියම්ගත කිරීම සඳහා නිතර සඳහන් කරන තවත් ප්‍රියතම මෙවලමකි.

අන්තර්ජාලයේ  “විසිකරන“ දුරකථනය  

 නීති විරෝධී හෝ  රහසිගත වැඩවලදී භාවිත කොට විසි කර දමන මිල අඩු, මූලික පන්නයේ ජංගම දුරකථන හඳුන්වන්නේ “බර්නර් ෆෝන්“ ලෙසය.  එවැනි ආකාරයට මාධ්‍යකරුවන් සුරකින මෙවලමක් ලෙස ඇතැම් විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යවේදීන් සලකන්නේ ගූගල් වොයිස් (Google Voice) සේවාවයි. එය  මාධ්‍යවේදීන්ගේ අන්තර්ජාල වේදිකා තුළට සහ සමාජ ජාල ගිණුම් තුළට අනවසරයෙන් ඇතුළුවීමේ සහ හිරිහැර කිරීමේ තර්ජන වර්ධනය වෙමින් පවතින හෙයින්, බොහෝ මාධ්‍යවේදීන් – සහ නිදහස් සේවකයින්,  Google Voice සේවාව අත්‍යවශ්‍ය මෙවලමක් ලෙස වටහාගෙන  ඇත.  මෙම ගූගල් වොයිස් පද්ධතිය ඔබට ඔබගේ පවතින දුරකථන අංක සහ ඔබේ ඉඳහිට භාවිත කරන  හෝටල් කාමර අංකය පවා තනි, සොයා ගත නොහැකි අංකයකට සම්බන්ධ කිරීමට ඉඩ සලසයි – ඔබට කවදා හෝ අවශ්‍ය වන එකම අංකය විය හැකිය. එය සෙවිය හැකි වොයිස් මේල්  ලබාදෙන අතර  සදෘෂ්‍ය “බර්නර් ෆෝන් එකක් ලෙසින් ක්‍රියා කොට වාර්තාකරුවන් ආරක්ෂා කිරීම කරයි.

කළ යුතු ලැයිස්තු සඳහා පෞද්ගලික කාර්ය කළමනාකරුවන්

විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යවේදීන් පවසන්නේ නව ඩිජිටල් මෙවලම්, තමන් විසින් සිදු කරනු ලබන  සංකීර්ණ විමර්ශණවලදී  පුදුම සහගත ලෙස ඵලදායී ව ක්‍රියා කර ඇති බවය. ඔවුන් නිර්දේශ කරන්නේ Things නම් යෙදුම සහ ෆෝල්ඩර වෙනුවට අන්තර්ක්‍රියාකාරී සටහන් භාවිතා කරන  WorkFlowy ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ මෙවලම වැනි වේදිකාවන්ය.   මාධ්‍ය ඔත්තු බැලීමේ ඉහළ අවදානමක් ඇති රටවල වාර්තාකරුවන්ට – හෝ ඔවුන්ගේ උපකරණ මර්දනකාරී බලධාරීන් විසින් ගැනීමේ අවදානමක් ඇත. – VeraCrypt සංකේතාංකන මෙවලම සමඟ කළ යුතු ලැයිස්තු ෆෝල්ඩර ආරක්ෂා කළ හැකි අතර, එම ෆෝල්ඩර සැඟවීමට ද හැකිය. උපාංගය වැරදි පුද්ගලයකු අතට පත් වුවද මෙමගින් කිසි ලෙසකින් අදාල තොරතුරු පිටතට යන්නේ නැත.

ඉරානයේ කොම් හි COVID-19 පුපුරා යාමේදී සමූහ සොහොන් අගල් හාරා ඇත. පින්තුර ණය: චන්ද්‍රිකා පින්තුර ©️2020 Maxar Technologies

විමර්ශනයට නොමිලේ උදව් කරන චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප

 ඇතැම් විමර්ශණවලදී චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප අතිශයින්ම වැදගත්ය. උදාහරණයක් ලෙස, බොට්ස්වානා හි ලාභ නොලබන විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යයක් වන Ink හි සංස්කාරකවරුන් දෙදෙනෙකු වරක් චන්ද්‍රිකා සමාගමකින් තනි පින්තූරයක් මිලදී ගැනීම සඳහා තම පෞද්ගලික වැටුප ද කප්පාදු කරගෙන ඇත. බොට්ස්වානා ජනාධිපතිවරයා පෞද්ගලික ක්‍රීඩා නවාතැනක් තැනීම සඳහා හමුදා සම්පත් භාවිතා කර ඇති බව එම චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයෙන් ඔප්පු විය. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ වාර්තාකරුවන් පුදුමයට පත් වී ඇත්තේ බොහෝ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප සමාගම් මෙම සාක්ෂි ඔවුන්ගේ පරීක්ෂණ සඳහා නොමිලේ ලබා දීමට සලකා බැලීම නිසාය.  නිදසුනක් වශයෙන්, ඉරානයේ කොවිඩ් 19 මරණ සංඛ්‍යාව පිළිබඳ රජයේ ප්‍රකාශ අසත්‍ය කළ ඡායාරූපයක් මෙම චන්ද්‍රිකා සමාගම් මගින් හිතවත්කමට ලබා දී තිබිණ. එයින් නිරූපණය කළේ කොවිඩ්වලින් අඩුවෙන් මිය ගිය බව කියන ඉරානයේ කැනුණු දැවැන්ත සමූහ මිනි වලකි.  GIJN හි විස්තීර්ණ මාර්ගෝපදේශය මෙතැනින් බලන්න.

ක්‍රේග් සිල්වර්මන්ගේ පෙරළිකාර ඩිජිටල් මෙවලම් පෙට්ටිය

 වාර්තාකරුවන් සිල්වර්මන්ගේ  නොමිලේ භාවිත කළ හැකි සත්‍යාපනය කිරීමේ  අත්පොත හඳුන්වන්නේ  මාධ්‍යකරණයේදී භාවිත කළ හැකි “ස්විස් හමුදාවලට අනන්‍ය වූ පිහි කට්ටලයක් “ (Swiss Army Knife Kit) ලෙසය. එය කරුණු  පරීක්ෂා කිරීම සහ අන්තර්ජාලය හරහා වැරදි ක්‍රියාකාරීන් ලුහුබැඳීම සඳහා වූ විවෘත මූලාශ්‍ර මෙවලමකි.

නිරීක්ෂණ තාක්ෂණය යෙදවීම පිළිබඳ නව දත්ත සමුදායන්

GIJN හි සාමාජික ෆෝබිඩ්න් ස්ටෝරීස් (Forbidden Stories) විසින් මෙහෙයවනු ලබන පෙගාසස් (Pegasus) ව්‍යාපෘතිය සහ බ්‍රිතාන්‍යය  පදනම් කරගත් පර්යේෂණ ආයතනයක් වන ෆොරන්සික් ආකිටෙක්චර් (Forensic Architecture) විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද ඩිජිටල් ප්‍රචණ්ඩත්වය වේදිකාව ( the Digital Violence platform) , රජයන් විසින් ඔත්තු බැලීමේ තාක්ෂණය යෙදවීමේ වෙනත් ආකාරයකින් සෙවනැලි ලෝකය සහ ඔවුන් මාධ්‍යවේදීන්ට එල්ල කරන තර්ජන පිළිබඳව  අවබෝධයක් ලබා දෙයි.

විශේෂයෙන්ම විරුද්ධවාදීන්. මේ අතර, සිටිසන් ලැබ් (Citizen Lab) හි මෑත කාලීන රනින් ඉන් සර්කල්ස් (Running in Circles වාර්තාව මඟින් ඔබේ දුරකථනය හැක් කිරීමට හෝ එහි ආක්‍රමණයේ කිසිදු හෝඩුවාවක් ඉතිරි නොකර ඔබේ දුරකථන සන්නිවේදනයට බාධා කළ හැකි නව ආකාරයේ නිරීක්ෂණ තාක්ෂණයක් අත්පත් කරගත් රජයන් 25ක් ලැයිස්තුගත කරයි. ඉලෙක්ට්‍රොනික පෙරගමන්කරුවන්ගේ  පදනම (Electronic Frontier Foundation) එක්සත් ජනපදයේ මුහුණු හඳුනාගැනීම් සහ අනෙකුත් පොලිස් නිරීක්ෂණ පද්ධති 8,000ක් යෙදවීමේ දත්ත ගබඩාව සමඟ වෙනත් රටවල නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ඔත්තු පද්ධති පිළිබඳ විමර්ශන සඳහා සංකල්පීය මාර්ග සිතියමක් ඉදිරිපත් කරයි.

නොමිලේ, පරිශීලක-හිතකාමී සංකේතාංකන මෙවලම්.

වාර්තාකරුවන්ට සංකේතාත්මක ඊමේල් සඳහා Protonmail ගිණුමක් සහ ආරක්ෂිත ලිඛිත පනිවිඩ  සඳහා සංඥා ගිණුමක් විවෘත කළ හැකිය. GIJN විසින් උපදේශන ලද ව්මර්ශණාත්මක වාර්තාකරුවන් ද LastPass වැනි නොමිලේ මුරපද කළමණාකරුවෙකු නිර්දේශ කරයි, එය ඔබ තෝරා ගන්නා තනි ප්‍රධාන මුරපදයකට සම්බන්ධ ආරක්ෂිත මුරපද ජනනය කරයි. Firefox වැනි හොඳින් ආරක්‍ෂිත බ්‍රවුසරයක් භාවිතා කිරීමද වැදගත්ය, Internet Explorer වැනි සහය නොදක්වන බ්‍රව්සර් ඉවත් කරන්න.

සම්මුඛ පරීක්ෂණ සඳහා Otter හෝ Pear Note වැනි ස්වයංක්‍රීය පිටපත් කිරීමේ මෙවලම්.

මාධ්‍යවේදීන් පවසන්නේ මෙම මෙවලම් කාලය ඉතිරි කරනවා පමණක් නොව මූල පද සෙවීමට ද   උපකාරී වන බවය.

බලවත් නව නැව්ගත කිරීම් සහ සැපයුම් දාම නිරීක්ෂණය කරන්නා

 ලෝකයේ නැව් 90,000 ක් අතර යාත්‍රා සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා වාර්තාකරුවන් නව ක්‍රම සොයාගෙන ඇති අතර GIJN ඔවුන් වැඩිපුරම භාවිතා කරන සම්පත් ලැයිස්තුවක් සම්පාදනය කර ඇත. Marine Traffic යෙදුම ඔවුන්ගේ ප්‍රියතමයන් අතර වේ. වෙළඳාම පිළිබඳ විවෘත මූලාශ්‍ර දත්ත සඳහා, UN Comtrade දත්ත සමුදාය උත්සාහ කරන්න. වාණිජ ද්වාර සඳහා, Panjiva, Datamyne, හෝ ImportGenius උත්සාහ කරන්න.

ඉහළ සිට  සාක්ෂි සෙවීම – සහ දෘශ්‍යමය වශයෙන් කාලය හරහා ගමන් කිරීම

අධිකරණ වොහාරික වෛද්‍ය පරීක්ෂණවල සිට සංකීර්ණ පාරිසරික ප්‍රශ්න දක්වා පුළුල් පරාසයක අලත් වාරතා මාද්‍යෙව්දන් විසින් එළිදක්වනු ලැබ ඇත. එවැනි වාර්තාකරණයන්වලදී වාර්තාකරුවන්ට යම් සිදුවීමකට අදාල නිශ්චිත ස්ථානය සොයා ගැනීමට පමණක් නොව, කාලයත් සමඟ එම දර්ශනයේ වෙනස්කම් දැකීමට ද  Google Earth Pro  ඉඩ සලසයි.  එහි භූ දර්ශන විශේෂාංගය මඟින් ඔබේ කතාවේ විෂය දර්ශනය වූ පරිදි දර්ශනයක් බැලීමට ඔබට ඉඩ සලසයි,එමෙනම් එහි  ඔරලෝසු නිරූපකය පෙර සහ පසු සැසඳීම් සඳහා දින පරාසයන් ද  සපයයි.

අතිරේක සම්පත්

The Forensic Methods Reporters Are Using to Reveal Attacks by Security Forces

My Favorite Tools 2020: Top Investigative Journalists Tell Us What They’re Using

GIJN Resource Center: Reporting Tips and Tools

රෝවන් ෆිල්ප් GIJN හි වාර්තාකරුවෙකි. ඔහු දකුණු අප්‍රිකාවේ සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පතේ ප්‍රධාන වාර්තාකරු විය. විදේශීය වාර්තාකරුවෙකු ලෙස ඔහු ලොව පුරා රටවල් 20කට  වැඩි ගණනක ප්‍රවෘත්ති, දේශපාලනය, දූෂණය සහ ගැටුම් පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත.

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

මානසික පීඩා සහ කම්පනවලට ඔරොත්තු දෙමින් මාධ්‍යකරණයේ යෙදීමට මඟ පෙන්වීමක්

COVID-19 වසංගතය සහ එයින් තම ජීවිතවලට එල්ල වන කඩාකප්පල්කාරී බලපෑම් සමඟ සටන් කිරීමට සෑම මාධ්‍යවේදියකුටම පාහේ සිදුව ඇත. රටවල් හෝ ප්‍රදේශ අගුලු දැමීම්, කොවිඩ් වෛරසය බෝවීමේ අවදානම, වැඩ වැඩි වීම සහ පරිගණක තිර ඉදිරියේ බොහෝ වේලාවක් රැඳීම නිසා ඇතිවන වෙහෙස  වැනි අභියෝගවලට මුහුණ දෙන අතරේ මේ  බොහෝ දෙනෙකු වෛරසයේ බලපෑම පිළිබඳව කෙලින්ම වාර්තා කර ඇත.

බොහෝ වාර්තාකරුවන්ට  තවමත් චිත්තවේගීය වශයෙන් දුෂ්කර විෂයයන්, ප්‍රචණ්ඩත්වය, තර්ජන සහ ග්‍රැෆික් නිරූපණ වැනි සිත් පීඩා කරවන  සහ කම්පන ඇති කරවන සුපුරුදු කොවිඩ් ආශ්‍රිත තත්ත්ව සමඟ සමඟ සටන් කළ යුතුව ඇත.

ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව යනු විපත්ති, කම්පන, ඛේදවාචක වැනි සැලකිය යුතු මානසික ආතතීන් නිර්මාණය වන පසුබිම් තුළ ඒවාට මුහුණ දීමට, ආපසු සුපුරුදු ජීවිතයට එලඹීමට මෙන්ම  එලඹෙන තත්ත්වයන්ට අනුව  අනුවර්තනය වීමට ඇති මානව හැකියාවයි. කොලොම්බියාවේ ජනමාධ්‍ය හා කම්පන සඳහා වූ Dart මධ්‍යස්ථානයේ ප්‍රවීණයන් පවසන්නේ   මාධ්‍යවේදීන් එයට විශේෂයෙන් දක්ෂ විය හැකි බවය. මෙම මධ්‍යස්ථානය යනු මාධ්‍යවේදීන්, වෛද්‍යවරුන් සහ පර්යේෂකයන් එකට සම්බන්ධ කිරීමේ විශ්වවිද්‍යාල ව්‍යාපෘතියකි.

මාධ්‍යකරණ ක්‍රියාවලියේදී  කම්පනයන්ට නිරාවරණය වීමට ඇති හැකියාව  සාමාන්‍ය ජනතාවට  වඩා වැඩි ය, නමුත් ඔවුන්ට පශ්චාත් විපත් ආතති සහලක්ෂණ තත්ත්වයට ගොදුරු වීමේ (Post Traumatic Stress Disorder) අනුපාතය සාපේක්ෂව අඩු ය. එසේ වුවද එවැනි තත්ත්වයකදී සිදු වන මානසික තුවාල මාධ්‍යවේදීන්ට පැහැදිලිවම හානිකර විය හැකිය.

 ගෝලීය විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යකරණය පිළිබඳ 12 වැනි ගෝලීය සමුළුවේ (#GIJC21) එක් සැසියකදී  ඩාට් සෙන්ටර් හි විධායක අධ්‍යක්ෂ බෘස් ශපිරෝ , එම ආයතනයේ පර්යේෂණ අධ්‍යක්ෂ එලානා නිව්මන් සමග ටුස්ලා  විශ්ව විද්‍යාලයේ මනෝ විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්ය මැක්ෆාලින් එක්ව මාධ්‍ය වාර්තාකරුවන් අතර දැඩි ආතතිය මත දැවුණු සිත් ඇති සහ  කම්පන පැවතීම හඳුනා ගන්නේ කෙසේද සහ ඒවා හමුවේ ඔවුන්ට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කරන්නේ තෙසේද යන්න පිළිබඳව ප්‍රායෝගික උපදෙස් ඉදිරිපත් කළහ.

නමුත් නිව්මාන් එහිදි අනතුරු ඇඟවූයේ මෙම උපාය මාර්ග මානසික සෞඛ්‍යය සඳහා ආදේශකයක් නොවන බවය.  “මෙය සැබවින්ම මනෝ-අධ්‍යාපනික දැනුවත් කිරීමක් . එහිදී ඔබ අත්විඳිය හැකි ආතතිය යම් තරමකින් වටහා ගැනීමට සමහරක් තේරුම් ගැනීමට අප මාධ්‍යවේදීන්ට උදව් කරනවා. ඒ සමඟ ආතති මට්ටම් හඳුනාගෙන ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිචාර කිහිපයක් එයින් ලබා දෙනවා. එසේ නැතිව එය ප්‍රතිකාරයක් ලෙස සැලකිය නොහැකියි .”

දැඩි ආතතිය මත ඇතිවන මානසික දැවීම  සහ කම්පනය හඳුනා ගැනීම

ආතතිය සාමාන්‍ය මානසික ප්‍රතික්‍රියාවකි.  එය තුරන් කළ නොහැකි අතර සුළු මට්ටම්වලින් ආතතියක් ඇතිවීමේ සුබවාදී සහ ප්‍රයෝජනවත් බවක්ද ඇත.  එහෙත් දිගු කාලීන ආතතිය හේතුවෙන් අප සිත් තුළ ඇතිවන දැවෙන සහගත විඩාව නිදන්ගත වූ තත්ත්වයකි. එයට හේතු වන්නේ  නිදන්ගත වැඩ ආතතියට ප්‍රතිචාරයක් හෝ කළමනාකරණය නොකළ වැඩ ආතතියේ ප්‍රතිඵලයකි. ආතතිය නොනැසී පවතින විට එම දැවෙන තත්ත්වය  යළි මතු විය හැකිය.  ආතතියට ප්‍රතිචාර වශයෙන් නිර්මාණය වන මෙම තත්ත්වය අපට වැලකීමට හෝ ඊට අනුගත වීමට ක්‍රියා කළ නොහැකිය.

කම්පන තත්ත්වය යනු යනු ජීවිත තර්ජනයක්, බරපතල තුවාලයක් හෝ ලිංගික හිංසනයක් අත්විඳීම හෝ දැකීම වැනි තත්ත්ව හේතුවෙන් ඇතිවන දැඩි මානසික ව්‍යසනයකි.  එහි  සමහර ලක්ෂණ පශ්චාත් ව්‍යසන මානසික විඩාව සහලක්ෂණයට බොහෝ දුරට සමාන වේ.

“කම්පන තත්ත්වයට ඇත්තේ   තරමක් වෙනස් ජීව විද්‍යාත්මක පැතිකඩක්. නමුත්  කම්පනය සහ ආතතිය දෙකේම පොදු කරුණ නම්  ජෛව, මනෝ සහ සමාජයීය අත්දැකීම් වන අතර ඒවා අපට  ජීව විද්‍යාත්මකව , මනෝ විද්‍යාත්මකව  සහ අපේ සමාජ අන්තර්ක්‍රියා කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කරයි”  නිව්මන් කම්පන ත්තත්ව සහ ආතතිය පහදා දෙන්නේ එසේය.

පහත දැක්වෙන්නේ දැඩි මානසික දැවීමකට සහ කම්පනයකදී ඇතිවන  ආතති ප්‍රතික්‍රියා වල සංඥා ජීව විද්‍යාත්මක, මනෝවිද්‍යාත්මක සහ සමාජීය ප්‍රකාශනවලට බෙදා ඇති ආකාරයයි.

ජෛව සංඥා  

තෙහෙට්ටුව, නින්දේ ගැටලු,  දුක, බලාපොරොත්තු සුන්වීම, වේදනාව හුදකලා වීම, අවධානය එක් අරමුණකට යොමු කරගෙන සිටීමට නොහැකි වීම හුස්ම ගැනීසෙම් අපහසුතා, හිසරදය, ඇඟපත වේදනවා, උදරාබාධ, සෙසු අයගෙන් වෙන් වූ  බවත් දැනීම,

මනෝ  සංඥා

කණස්සල්ල, බලාපොරොත්තු සුන් වූ ස්වභාවය සහ දැඩි වේදනාව.

 කාංසාව , අනාගතය පිළිබඳව අපේක්ෂා භංගත්වය, ලෝකය පිළිබඳව තේරුම් ගැනීම වෙනස් වීම කරදරකාරී සිතිවිලි සහ චිත්ත රූප මැවීම, යමක් පිළිබඳව පුරෝකථනය කිරීම සඳහා පවතින බිය. ස්වයං ප්‍රහාරාත්මක ස්වභාවය. 

සමාජ සංඥා

හුදකලා ස්වභාවය

නොරුස්නා  බව සහ කෝපය

සමාජයෙන් බැහැර වීමට යොමු වීම

යමක් තේරුම් නොගොස් ඇති බවක් දැනීම

තනිකම

අය සමඟ සම්බන්ධ වීම ගැන කනස්සල්ලට පත්ව සිටීම

මානසික ව දැවුණු සහගත බව කම්පනය සමඟ කටයුතු කිරීම

දිගු කාලීන ආතිතය හේතුවෙන් ඇතිවන දැවුණු සහගත බව  සහ කම්පනය සමඟ සාර්ථකව කටයුතු කිරීමට මෙවලම් සහ උපක්‍රම ජෛව, මනෝ සමාජයීය  මානයන් තුනට අනුව බෙදිය හැකිය. ඒ අනුව එක් එක් පුද්ගලයාට වඩා හොඳින් ක්‍රියා කරන මෙවලම් මොනවාද යන්න තීරණය කළ හැකිය.

මෙහිදී අනුගමනය කළ යුතු පළමු තාක්ෂණික පියවර වන්නේ ස්වයං දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම සහ එක් එක් වරම සම්පූර්ණයෙන් ඉහත කී සියලු මානයන් පිළිබඳව සම්පූර්ණයෙන් සොයා බැලීමයි. 

 ඔබේ ශරීරයේ ,ඔබ ඔබේ මනසෙහි දකින්නේ කුමක්ද සහ ඔබ තුළ අන්තර් පුද්ගල මට්ටමින්  නිරීක්ෂණය කරන්නේ කුමක්ද? යන්න පිළිබඳව අදාල පුද්ගලයා තුළින්ම අදහසක් ලබා ගැනීම එම තාක්ෂණික පියවරයි. එයින් මෙකී මානසික දැවීම් සහ මානසික ආතතියේ සලකුණු තිබිය හැක්කේ කුමන ඉහත කී ජෛව,  මනෝ හෝ සමාජ මාන අතරින් කවර මානයකදැයි අවබෝධ කර ගත හැකිය.

මේ සඳහා නිව්මන් සහ ෂැපිරෝ විසින් විවිධ ශිල්පීය ක්‍රම හඳුනා ගනු ලැබ  ඇත.

භෞතික ශිල්පීය ක්‍රම

  • හුස්මක් ගන්න. අප ආතතියට පත් වූ විට, අපට හුස්ම ගැනීමට අමතක වන අතර, ආතතිය අඩු කිරීමට ප්‍රබල මෙවලමක් වන්නේ ඔබේ බඩේ සිට ගැඹුරු සහ මන්දගාමී හුස්ම කිහිපයක් ගැනීම විය හැකිය.
  • ඔබේ පාද බිම හොඳින් බිම ගැටෙන සේ තබන්න. බිමට සම්බන්ධ බවට හැඟීමක් එයින් උපදවා ගන්න.
  • සෑම පැයකටම වරක් කුඩා විවේකයක් ගන්න.
  • ඔබේ තදවී ඇති  මාංශ පේශි දිගු කර ලිහිල් කරන්න.
  • ඇවිදින්න සහ නිතිපතා ව්‍යායාම කරන්න.
  • හැකි නම් අතර මැද කෙටි නින්දක්  ගන්න.
  • ඔබව දැඩි සේ අවශෝෂණය කර ගන්නා යමක් වේ නම්  ඔබේ අවධානය වෙනතකට යොමු කරන්න.

මනෝවිද්‍යාත්මක  ශිල්පීය ක්‍රම

  • ඔබේ සිතුවිලි සහ ඔබ ඔබටම පවසන දේ ගැන දැනුවත් වන්න, සහ සෘණාත්මක හෝ අශුභවාදී සිතුවිලි හඳුනා ගන්න.
  • හොඳින් සිදුවන සුබවාදී  දේවල් ගැන ඔබේ සිතුවිලි යොමු කරන්න.
  • ඔබට උද්‍යෝගය , උනන්දුව ජනනය කරන පින්තූර ජංගම දුරකථනයේ බාගත කර ගන්න.  ඒවා දෙස නිතර බලන්න.
  • ඔබට සතුට ගෙන දෙන ගීතයක් විනාඩි තුනක් වාදනය කරන්න.
  • හාස්‍යජනක දෙයක් ගැන සිතන්න.
  • දර්ශනයක් හෝ භූ දර්ශනයක් හෝ ඔබේ මනසෙහි ආරක්ෂිත ස්ථානයක් වැනි ලස්සන දෙයක් සිතන්න.
  • යමක් ගණන් කරන්න.(නිදසුනකට ඔබේ කාමරයේ ඇති රතු පැහැති දේවල් ගණන)
  • සඟරාවකට හෝ එවැනි ප්‍රකාශනයකට  ලියන්න.
  • ඔබේ දුර්වලතා ගැන දැනුවත් වන්න.
  • ඔබටම ආවේණික  ශක්තීන් ගැන දැනුවත් වන්න.

සමාජ ශිල්පීය ක්‍රම

ඉක්මන් දුරකථන ඇමතුමක් ගන්න හෝ මිතුරෙකුට කෙටි පණිවිඩයක් ලියන්න.

සගයකු සමඟ කතා කරන්න.

විනෝදජනක දෙයක් සැලසුම් කරන්න.

ඔබේ දරුවන් හෝ සුරතල් සමඟ සෙල්ලම් කරන්න.

ඔබ සගයකුගේ සහාය අත්විඳින විට සිතන්න.

සමාජ සහයෝගය දෙන්න. උපකාර අවශ්‍ය කෙනෙකු වෙත ළඟා වීම සමහර විට ඔබටම උපකාර කිරීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය විය හැකිය.

“කණ්ඩායමක සිටින ඔබේ සගයන් සමඟ ඔබේ සම්බන්ධය යම් ආකාරයකට ගොඩ නගා ගන්න. එසේම  ඔබ ව වරින් වර පරීක්ෂා කරන අවිධිමත් සගයන් කණ්ඩායමක් හෝ නිර්මාණය කිරීම සමාජ සහයෝගය ලබා ගැනීම  සඳහා සැබවින්ම තීරණාත්මක වේ,” ෂාපිරෝ පවසයි. “සමහර ප්‍රවෘත්ති කාමර මිතුරු පද්ධති නිර්මාණය කර ඇති අතර, අපට මෙය අවිධිමත් ලෙසද කළ හැකිය.”ඔහු තවදුරටත් සඳහන් කරයි.

එසේම, අපට පාලනය කළ හැකි දේවල් සහ පාලනය කළ නොහැකි දේ පිළිබඳව නිතර මතක තබා ගැනීම ද වැදගත් බව ඔහු පවසයි. ඔබට එය පාලනය කිරීමට හැකි  නම් ඒ අනුව ක්‍රියා  කරන්න; ඔබ එසේ පාලනය කළ නොහැකි අවස්ථාවක් පවතී නම් කළ යුත්තේ   ඔබේ චිත්තවේගීය ප්‍රතිචාරය වැඩි දියුණු කර ගැනීමය. එහිදී අපට කළ හැකි දේ අපෙන්ම ස්වයං ව විමසීම වැදගත් වේ. එසේ වුවද ඔබ නිදන්ගත මට්ටමින් පසුතැවීමකට ලක්ව සිටී නම්  පළමුව කළ යුත්තේ  සෑම දිනකම විශේෂයෙන් ඒ වෙනුවෙන්ම  පැයක් පමණ වෙන් කිරීමය. එයින් යම් පාලනයක් කළ හැකියට. නමුත් ඒ පැයට අතිරේකව මේ මානසික පසුතැවීම් වෙනුවෙන් දිනයේ වෙනත් කාලයක් වෙන් නොකරන්න.

මෙම උපක්‍රම  ඵලදායී බවට පත් කිරීම සඳහා යම් පුහුණුවක් අවශ්‍ය වෙයි.  ඔබ දැඩි කම්පන රෝග ලක්ෂණවලින් පීඩා විඳින්නේ නම්  චිකිත්සකයෙකුගේ සහය ලබා ගැනීම වැදගත්ය.  මාධ්‍යවේදීන්ගේ කම්පන ආධාරක ජාලය සහ පෞද්ගලික හෝ රැකියා සම්බන්ධ ගැටලු සඳහා ප්‍රතිකාර සොයන මාධ්‍යවේදීන් සඳහා මාර්ගෝපදේශයක් ( A guide for journalists seeking therapy for personal or work-related issues) ඇතුළුව විවිධ භාෂාවලින් ලොව පුරා සිටින මාධ්‍යවේදීන් සඳහා Dart මධ්‍යස්ථානය සතුව සම්පත් ඇත.

වෙනත් සම්පත්

Dart Center වෙබ් අඩවිය (https://dartcenter.org)

ඔබ කම්පන සහගත බව ඔප්පු කළ හැකි පැවරුම්වල නිරත වීමට යන්නේ නම්, ඩාර්ට් මධ්‍යස්ථානයේ “විභව කම්පන සහගත පැවරුමකට පෙර/ අතරතුර/පසු පුවත් මාධ්‍ය සඳහා ස්වයං රැකවරණ ඉඟි (“Self-Care Tips for News Media Before/During/After a Potentially Traumatic Assignment” ” ඔබට සූදානම් වීම සඳහා මග පෙන්වනු ඇත.

The Journalist’s Resource හි ජ්‍යෙෂ්ඨ සෞඛ්‍ය කර්තෘ වන එල්නා නිව්මාන් (Elana Newman) සහ නසීම් එස් මිලර්  (Naseem S. Miller), 2021 ජූනි මාසයේ පැවති ගවේෂණාත්මක වාර්තාකරුවන්ගේ සහ සංස්කාරකවරුන් ගේ සමුළුවේ කොටසක් ලෙස කම්පනයට මුහුණ දීම සඳහා සම්පත් ලැයිස්තුවක් එක්රැස් කරන ලදී.

අන්තර්ජාලය හරහා විවිධ හිංසනයන්ට ලක්වන මාධ්‍යවේදීන් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන  GIJN හි “මාධ්‍යවේදීන්ට මාර්ගගත හිරිහැර, සාවද්‍ය තොරතුරු සඳහා සූදානම් වන්නේ කෙසේද” සබැඳි හිරිහැරයේ ආතතිය සමඟ කටයුතු කිරීමට මෙවලම් ඉදිරිපත් කරයි.

බෲස් ෂැපිරෝ ඔන්ලයින් හිරිහැරවලට ගොදුරු වන මාධ්‍යවේදීන් සඳහා ට්‍රොල් බස්ටර්ස් (Troll Busters), නමින් මාර්ගොපදේශයක්  නිර්දේශ කරයි.

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

මාධ්‍යවේදීන්ට තිබෙන අලුත් හිසරදය – අන්තර්ජාල හිංසා සහ වැරදි තොරතුරු – අපි සූදානම් වන්නේ කෙසේද?

එරික් ලිට්කේ 15 වසරක අත්දැකීම් සහිත වාර්තාකරුවෙකි. තම  වෘත්තීය ජීවිතය තුළ එරික් ලිට්කේගේ කථාවලින් කෝපයට පත්වන්නෝ බොහෝය. ඔහු එවැනි   මිනිසුන්ගෙන් යම් ආවේගාත්මක  ඊමේල් පණිවිඩයක් හෝ  සමාජ මාධ්‍ය පණිවිඩයක් සැම විටෙකම බලාපොරොත්තු වෙයි.

USA Today පුවත් පතට වැඩ කරන ලිට්කේ  තම පුවත් වාර්තාකරණයන්වලදී කරුණු නිරවද්‍යතාව පරීක්ෂා කරන්නේ මිල්වෞකි ජර්නල් සෙන්ටිනල් සහ ලාභ නොලබන පොලිටිෆැක්ට් සංවිධානය අතර හවුලක් වූ පොලිටිෆැක්ට් විස්කොන්සින් Poly Fact Wisconsin)  නම් කරුණු පරීක්ෂා කිරීමේ  (Fact Checking) ඒකකය මගිනි. ඔහු මේ කරුණු නිරවද්‍යතාව සහිතව වාර්තා කරන්නට පටන් ගත් දා සිට ඔහුගේ වැඩ සම්බන්ධයෙන් මහජන ආකල්පවල  ලොකු වෙනසක් සිදුව ඇති බව ඔහුට වැටහිණි. ඔහු තම වාර්තා සමාජ ජාල හරහා හුවමාරු කරද්දී එයට ලැබුණු ප්‍රතිචාර ඉමහත්ය. මේ සුබවාදී ප්‍රතිචාර සමඟ මෙම වාර්තා දැඩි සේ ප්‍රචලිත වන්නට විය. එසේ වුවද පසුගිය වසර තුන තුළදී ඔහුට වඩාත් පෞද්ගලික මට්ටමින් ලැබෙන අපයෝජන පණිවිඩ වඩාත් පෞද්ගලික වී ඇති අතර වැඩි වැඩියෙන් පැමිණෙන්නේ ඔහුගේම වළල්ලේ සිටි පුද්ගලයන්ගෙනි.  

කරුණු නිරවද්‍යතාව (Fact checking)   නිසි ලෙස සොයා බලා ආවරණය කරන අදාළ විෂය නියම ආකාරයෙන් පළ කිරීම  තුළින් ඔහුට ෆේස්බුක් වැනි සමාජ මාධ්‍ය තුළ අන්තර්ගත කරන ලද වාර්තාවල ගුණාත්මක බව ඉහළ නැංවීමට සමත් වුවද එමගින් තාර්කික නොවන  හා දැඩි චිත්තවේගී ප්‍රතික්‍රියා සමාජයේ ඇතැම් කොටස් තුළින් මතු වූ බව ඔහුට වැටහිණි..

“කරුණුවල නිරවද්‍යභාවය පරීක්‍ෂා කිරීමේ කාර්යභාරයේ මා යමක් කරන විට එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් දැක්වූ අදහස් වල ස්වභාවය මා ගවේෂණාත්මකව  යමක් කරන විට ලැබෙන ප්‍රතිචාරවලට වඩා බෙහෙවින්ම වෙනස් ” යනුවෙන් ලිට්කේ පවසයි. තර්ක ,දත්ත සහ විවේචනාත්මක චින්තනය සමඟ යමක් දෙස බැලීමට මිනිසුන් උනන්දුවක් නොදක්වන ආකාරයක් පවතිනවා. ඔවුන් බලන්නේ, අප වාර්තා කළ කාරණයටත් වඩා එය වාර්තා කළ ආකාරය සම්බන්ධයෙන් . ඒ හේතුවෙන් අපට විවිධ ප්‍රතිචාර එල්ල වෙනවා. එය ඇතැම් විට හරි, ඔබ මේ පුද්ගලයා මේ ආකාරයට ඇගයීමට ලක් කළා, ඒ නිසා ඔබ මේ පොළොවේ කුණුහරුපයක්, නැත්නම් ඔබ ප්‍රශංසාවට ලක් කළ හැකි දීප්තිමත් පුද්ගලයෙක්. මේ හොඳ නොහොඳ ඇසීම පිළිබඳව තීරණය වන්නේ අප එය වාර්තා කළ ආකාරය මත පදනම්වයි.“ ලිට්කේ තවදුරටත් පවසයි.

ලිට්කේ මුහුණ දී ඇති වඩාත් බරපතල අත්දැකීමක් වන්නේ  ආගන්තුකයෙකුගෙන් ඔහුට නොපැහැදිලි තර්ජනයක් සහිත ඊමේල් පණිවිඩයක් ලැබීමයි. එය  ඔහු සහ ඔහුගේ කතුවරුන් පොලිසියට දැනුම් දීමට තරම් බරපතළ යැයි තීරණය කිරීම ඔහුට වෙනස් අත්දැකීමකි.

“මෙවැන්නක්  මීට පෙර මගේ වෘත්තීය ජීවිතයේ සිදු වී නෑ ,” ඔහු පවසයි. “මෙවැනි විද්‍යුත් පනිවිඩ සැබැවින්ම අප සිටින තැන මෙය ඇතැම් අය පිළිගන්නා ආකාරය පිළිබඳව මෙන්ම අප යා  යුතු මඟ පිළිබඳව දැක්වෙන එක්තරා දර්ශකයක්.   මම හිතන්නේ නැහැ ඔවුන් මගේ ගෙදරට එයි කියා, නමුත් අප ඔවුන්ට පහසුවෙන් හඳුනා ගත නොහැකි තරමට අපි සෑහෙන්න දුරස් වී සිටිය යුතුයි  ”

වාර්තාකරුවන්ට තම වාර්තා හේතුවෙන් විවිධ සතුරු බලපෑම්වලට විවිධ ආකාරයෙන් මුහුණ දෙන්නට සිදුවෙයි.  ශාරීරික තර්ජන, අන්තර්ජාලය හරහා විවිධ තාඩන පීඩන එල්ල කිරීම , අන්තර්ජාලය හෝ සමාජ මාධ්‍ය ජාල හරහා චරිත ඝාතනය වැනි තර්ජන ඊට නිදසුන්ය.  එවැනි ප්‍රහාරවලින් වාර්තාකරුවන්ගේ ආරක්ෂාවට සැබෑ ජීවිත තර්ජන සිදුවිය හැකිය. තම අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස සීමා කළ හැකි අතර, මාධ්‍යවේදීන්ට කර්මාන්තයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් වීමට පවා පෙලඹවිය හැකිය.

තමන් අදාළ විෂය පිළිබඳව සත්‍යය තම වාර්තා  තුළින් අනාවරණය කිරීමේදී මාධ්‍යවේදීන් මේ තර්ජන පිළිබඳව අවබෝධ කර ගත යුතු සේම  ඔවුන් තම ඩිජිටල් ආරක්ෂාව ගැන ද දෙවරක් සිතිය යුතුය.

වැරදි තොරතුරු සහ අන්තර්ජාල හිංසනය – වෙන්කළ නොහැකි සම්බන්ධතාවක්

අන්තර්ජාලය ඔස්සේ හිරිහැර කිරීම යනු පුද්ගලයෙකු හෝ කණ්ඩායමක් විසින් වෙනත් අයෙකු දැඩි ලෙස සහ වඩාත් පැතිරුණු සහ  හානිකර ආකාරයෙන් අන්තර්ජාලය තුළ ඉලක්ක කර ගැනීමයි. වෛරී කථාව, ලිංගික හිංසනය, අනවසරයෙන් සමාජ ජාල ගිණුම්වලට ඇතුළු වීම සහ පීඩා කිරීම ඇතුළු උපක්‍රම කිහිපයක් මීට ඇතුළත්ය.   එයින් අරමුණු කරන්නේ කෙනෙකුගේ පෞද්ගලික තොරතුරු අන්තර්ජාලය හරහා ප්‍රචාරය කිරීමෙන් ප්‍රතිරූපයට හානි කිරීමය.

මෙවැනි ප්‍රහාරයන්ගෙන්  අසමාන ලෙස වධ හිංසාවලට ලක් වන්නේ මාධ්‍යවේදීන්ටත් වඩා මාධ්‍යවේදිනියන්ය.  එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපන, විද්‍යා හා සංස්කෘතික සංවිධානය (යුනෙස්කෝ) සහ මාධ්‍යවේදීන් සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානය මෑතකදී නිකුත් කළ වාර්තාවක් මඟින් අන්තර්ජාල හිංසනය ප්‍රකාශයට පත් කළේ “කාන්තා මාධ්‍යවේදීන් සඳහා වන නව ඉදිරි පෙළ සටන ” ලෙසින්ය.  පුවත්පත් කලාවේ කාන්තාවන් 700 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් පිළිබඳ සිදු කෙරුණු ගෝලීය සමීක්ෂණයකදී 73% ක් කියා සිටියේ ඔවුන් යම් ආකාරයක හෝ අන්තර්ජාල  හිංසනයකට ඔවුන් මුහුණ දුන් බවයි. එයින් ම ඔවුන් පෙළන අර්බුදයේ තරම පැහැදිලි වෙයි.

මෙවැනි හිසංනයන්ට ගොදුරු වූ මාධ්‍යවේදිනියන් ගෙන්  බහුතරයක්  කියා සිටියේ තමන්ට ලිංගික හිංසනය සහ ශාරීරික හිංසනය, ඩිජිටල් ආරක්‍ෂක ප්‍රහාර, අපහාසාත්මක ලෙස සංස්කරණය කරන ලද  ඡායාරූප, අපයෝජන හා අසභ්‍ය පණිවිඩ, ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික කීර්තිනාම හා වෘත්තීයමය විශ්වසනීයත්වය බිඳ දැමීමට උත්සාහ කිරීමේ ප්‍රකාශ  සහ මූල්‍ය තර්ජන යන තර්ජන ඔවුන් වෙත අන්තර්ජාලය හරහා ලැබී ඇති බවයි. ඔවුන් අතරින් සියයට 40ක්  පමණ කියා සිටියේ ඔවුන්ගේ ප්‍රහාර සැලසුම් සහගත ලෙස මෙම වැරදි ප්‍රචාරක ව්‍යාපාර සමඟ සම්බන්ධ වූ බවය.

මාර්ගගත හිංසනය බොහෝ විට පුවත්පත් සහ අනෙකුත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතන අපකීර්තියට පත් කිරීමට උත්සාහ කරන අසත්‍ය ප්‍රචාරණ ව්‍යාපාර සමඟ “වෙන් කළ නොහැකි ලෙස බැඳී” ඇති නමුත් එය එක් එක් තනි වාර්තාකරුවන් වෙත ද යොමු කළ හැකි බව මාර්ගගත PEN ඇමරිකා ආයතනයේ  නෝරා බෙනවිඩෙස් පැවසීය.

“මේවා අන්තර්ජාලය තුළ පැතිරී ඇති සහ සමහර විට විවිධ ආකාරවලින් ආයුධ ලෙස භාවිතා කරන දේවල්.   නමුත් ඔවුන්ගේ උපක්‍රමය වාර්තාකරණය පිළිබඳව විශ්වසනීයත්වය පළුදු කිරීම සහ ඒ වාර්තා පිළිබඳව  සැකයක් නිර්මාණය කිරීමයි. ඒ වගේම ඔවුන්  තම පාඨක ප්‍රජාව තුළ අපකීර්තියට පත් කිරීමටත් උත්සාහ කරනවා.“  යනුවෙන් ඇය පැවසුවාය.

මෙවැනි අවස්ථාවලදී  වින්දිතයාට අහඹු ලෙස බෝම්බ හෙළන බවක් පෙන්නුවද මෙම එල්ල වන ප්‍රහාර එකිනෙක අතර සබඳතාවක් පවතින බව පසුව අවබෝධ කර ගත හැකිය.  (Media Manipulation Casebook  යනු වසංගතයේ මුල් අවධියේදී අන්තර්ජාලය පරිහරණය කරන  කළු ප්‍රජාවන් තුළ ව්‍යාප්ත වීමට පටන් ගත් කෝවිඩ් -19 පිළිබඳ වැරදි වෛද්‍ය තොරතුරු ඇතුළු සබැඳි හිරිහැර හා වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරණ වැඩසටහන්වල ඉහළ සම්බන්ධීකරණයක් පෙන්නුම් කරන ගැඹුරු විමර්ශන එකතුවකි.

“මම හිතන්නේ අන්තර්ජාල හිරිහැර සහ වැරදි තොරතුරු එකම කාසියක දෙපැත්තක්, නැත්නම් සමහර විට එකම හෙල්ලයේ කරල් දෙකක් වගේ ” PEN ඇමරිකා ආයතනයේ  ඩිජිටල් ආරක්‍ෂාව සහ නිදහස් ප්‍රකාශන වැඩසටහන් අධ්‍යක්ෂ වික්ටෝරියා විල්ක් එය දකින්නේ එලෙසිනි. මෙම අවස්ථා දෙකේදීම අරමුණ වන්නේ සමූහයක් කෙරෙහි වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරය කිරීම හෝ නොමඟ යැවීමය . ඔවුන්ගේ උත්සාහය කීර්තිමත් සහ විශ්වාසදායී මූලාශ්‍රවලින් එන විශ්වසනීය තොරතුරු වැරදි බවට ගර්හාවට ලක් කිරීමය.  ඒ  සඳහා, එම වෘත්තීය පිළිගත් මූලාශ්‍ර විශ්වාසදායක හෝ පදනමක් රහිත බව ඔවුන් ඔප්පු කළ යුතුයි . එහිදී ඔවුන් නිවැරදි තොරතුරු   අඩපණ කිරීමට හෝ දියාරු  කිරීමට කටයුතු කරනවා.   එහිදී ඔවුන් භාවිත කරන උපක්‍රමයක් වන්නේ  වෘත්තීයමයභාවයකින් යුතුව නිපදවන ලද තොරතුරු පිටුපස සිටින වාර්තාකරුවන් අපකීර්තියට පත් කිරීම ,  බිය ගැන්වීම සහ නිහඬ කිරීමය.  ” විල්ක් තවදුරටත් එය එසේ විග්‍රහ කරයි.

නමුත් එයින් ගැටලු දෙක සැම විටම එකට යන බව අදහස් වන්නේ නැත.  සිදුවන සියලුම අන්තර්ජාල හිංසනයන්  එකම ව්‍යාපාරයක කොටසක් වන්නේ ද නැත.  සමහර විට එය සැබවින්ම අවුල් සහගත ය, මන්ද කෝපයට පත් සමාජ මාධ්‍ය භාවිතා කරන්නන් තමන් පෞද්ගලිකව ඉලක්ක කර ගත් අය වෙත ද ඇතැම් විට මේ ආකාරයෙන් චෝදනා එල්ල කරන නිසාය

වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරණ සහ අන්තර්ජාල හිංසනය අතර සමානකම් තිබුණද, සාවද්‍ය තොරතුරු සහ අන්තර්ජාල හිරිහැර කිරීම් අධ්‍යයනය කිරීමේදී එය එකම ආකාරයකට තේරුම් ගැනීමක් සිදුවන්නේ නැත. එනම් මෙම  දෙක හදුනා ගන්නා ආකාරය වෙනස්ය.   බෙනවිඩෙස් සහ විල්ක්ට අනුව වැරදි තොරතුරු පර්යේෂණ බොහෝමයක් නරක බලපෑම් කරන්නන්, සමාජ මාධ්‍ය බොට් සහ ව්‍යාජ පුද්ගලයන්  හෙළිදරව් කිරීම සඳහා කැප වී ඇති අතර, අන්තර්ජාල හිංසනය සම්බන්ධයෙන් සිදුවන්නේ සාපෙක්ෂව අඩු විද්‍යාත්මක විමර්ශණයකි. පර්යේෂකයින් සහ වාර්තාකරුවන් බොහෝ විට අවධානය යොමු කරන්නේ ප්‍රහාර පිටුපස ඇති යාන්ත්‍රණයන් හාරා බලනවා වෙනුවට දැඩි ලෙස පීඩාවට පත් වූ හෝ වෙනත් ආකාරයකින් ඉලක්ක කරගත් පුද්ගලයින්ගේ කථා ගැන අවධානය යොමු කිරීමට ය.

“මේ කාරණා සම්බන්ධයෙන් ඉතා  හොඳ වෝහාරික විමර්ෂණයන් සිදු නොවන බැවින්  අපට බොහෝ සාක්ෂි හඳුනා ගත හැකි වන්නේද  නැත. ” යනුවෙන් විල්ක් පවසයි. 

යමකුගේ ඉලක්කයක් වීමට පෙර ඔබේ අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව තද කර ගන්නේ කෙසේද?

 බොහෝ සෙයින් දක්නට ලැබෙන තත්ත්වයක් වන්නේ මේ පිළිබඳව මාධ්‍යවේදීන් තුළ පවතින අනවබෝධයයි. ඇතැම් විට ප්‍රාද්ශීය මාධ්‍යවේදීන් කල්පනා කරන්නේ මෙවැනි අන්තර්ජාලය හිංසනයන්ට සහ සමාජ ජාල අපහාසයන් වැනි තත්ත්වවලට ගොදුරු වන්නේ ජාතික මට්ටමේ මාධ්‍යවේදීන් හෝ ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ මාධ්‍යවේදීන් පමණක් කියාය. එහෙත් අද මාධ්‍යවේදීන්ගේ වෘත්තීය වපසරියන් සැලකීමේදී මෙය සෑම මට්ටමකදීම දැකිය හැකි තත්ත්වයක් බව ලිට්කේ පවසයි. “සමහර විට ඔබට හෝ ඔබ සමීපව දන්නා කෙනකුට මෙම අත්දැකීමට මුහුණ දෙන තෙක් ඒ පිළිබඳව හරි වැටහීමක් ලබා ගත නොහැකි වේවි“ ලිට්කේ තවදුරටත් පවසයි.

නමුත් මාධ්‍ය තුළ සිදුවන  පොදු කතිකාවන්හී  සෑම අංශයක් තුළටම වැරදි සහ වැරදි තොරතුරු රිංගා යද්දී, වාර්තාකරුවන් අපයෝජකයින් විසින් මාර්ගගතව ඉලක්ක කර ගැනීමේ ඉඩකඩ වැඩිවේ. PEN ඇමරිකා විසින් සංස්කරණය කළ  Online Harassment Field Manual අත්පොතට අනුව  අන්තර්ජාලය හරහා යම් යම් හිංසනයන්ට ගොදුරු වීමේදී  හිංසනයට ලක්වීමේදී ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වීමට වඩා ඵලදායක වන්නේ මේ තත්ත්ව සම්බන්ධයෙන් පෙර සූදානමක් ඇතිව එවැනි ප්‍රහාර ඉලක්ක මඟ හැර යාමේ තත්ත්ව පිළිබඳව නිසි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමය.

දකුණු ෆ්ලොරිඩාවේ සෙමිනෝල් ට්‍රිබියුන් හි වාර්තාකරුවෙකු වන ඩේමන් ස්කොට් සමාජයේ පැතිරෙන වැරදි තොරතුරු සම්බන්ධයෙන් වාර්තා කරන මාධ්‍යවේදියෙකි. ඔහු පවසන්නේ මේ අංශය වාර්තා කිරීම අනෙක් සෙසු සෑම අංශයක් වාර්තා කිරීමකම වඩා වෙනස් බවය.  2020 දී ඔහු ගෝලීය කරුණු පරීක්‍ෂා කරන ෆස්ට් ඩ්‍රාෆ්ට් හි ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යවේදියකු ලෙස මාධ්‍ය සහ සමාජ මාධ්‍යවල පැතිරෙන වැරදි සහ වැරදි තොරතුරු නිරීක්ෂණය කළේය. ඔහු පසුගිය වසරට පෙර වැරදි තොරතුරුවලට මෙතරම් ගැඹුරු කිමිදීමක් සිදු නොකළ බව ඔහු පැවසීය.

“අපි අධ්‍යයන කටයුතුවලදී කළාක් මෙන් මම කිසි විටෙකත් වාඩි වී මෙම වැරදි තොරතුරු අන්තර්ජාල හිංසනයේ තරම කෙබඳුදැයි විශ්ලේෂණය කර තිබුණේ නෑ. මෙම වැරදි තොරතුරු පිළිබඳ ව ගවේෂණය  මගේ මනෝභාවයට  කෙසේ බලපායිද යන්න පිළිබඳව මට  සූදානමක් තිබුණත් නෑ, නමුත් මම හිතුවාට වඩා මේ අත්දැකීම පීඩාකාරී වුණා. මට එය යළිත් කරන්න සිදුවුණේ  නම් යළිත් හරියටම කරන්න පුළුවන් වේවි යයි මම හිතනවා.  එය මා සිතනවාට වඩා බොහෝ දෑස් විවර කළ හැකි  දෙයක් .” ඩේමන් ස්කොට් තම අත්දැකීම් විස්තර කර ඇත්තේ එලෙසිනි.

ඩේමන් තම වාර්තාකරණයන් හේතුවෙන් සමාජ මාධ්‍ය තුළ දැඩි ද්වේෂයට ලක්වූ පුද්ගලයකු විය. ඔහුට වගකීම් විරහිතව ඇතැම් සමාජ මාධ්‍ය ප්‍රවර්ධකයෝ කටයුතු කළහ.. ෆ්ලොරිඩාවේ විශේෂිත තොරතුරු ගැන ප්‍රවෘත්ති  නිපදවීමට බොහෝ දුරට තිරය පිටුපස වැඩ කළ ප්‍රාදේශීය වාර්තාකරුවෙකු වශයෙන්-ඔහු සමාජ මාධ්‍ය තුළ වගකීම් සහිතව හැසිරෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඔහු බොහෝ අය තම ෆේස්බුක් ගිණුමෙන් ඉවත් කළේය.  සිය ඩිජිටල් ආරක්ෂාවට අදාල විවිධ උපක්‍රම ඔහු අනුගමනය කළේය.තම පරිශීලක නාමයන් පවා ෆේස්බුක් ගිණුම තුළ ඔහු වෙනස් කළ අතර තම ගිණුම උපරිම වෘත්තියභාවයකින් යුතුව පවත්වාගෙන යාම කෙරෙහි උත්සාහ ගත්තේය.

අන්තර්ජාල හිංසනයට එරෙහිව ආධාරක ජාලයක් ගොඩ නැගීම

ආධාරක ජාලයක් ගොඩ නැගීම (Building a support network)  මෙවැනි සාවද්‍ය තොරතුරුවලට එරෙහිව සහ අන්තර්ජාල හිංසනයන්ට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වීමට භාවිත කළ හැකි  තවත් ඵලදායි ක්‍රමයකි. සවිස්තරාත්මක පැහැදිලි කිරීම් සහිත ස්ථාවර තොරතුරු සහිත වාර්තා සකසන වාර්තාකරුවන්ට  ඔවුන් ගේ අන්තර්ජාල ප්‍රජාවන් තුළ විශ්වාසවන්ත සම්පත් බවට පත් වීමට එය ආධාරකයක්  වෙයි.  එවැනි විශ්වසනීයත්වයක් ගොඩ නගා ගත්තවුන් මෙවැනි හිංසාකාරී සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන්නන්ගේ ගොදුරු බවට පත්වීමට ඇති ඉඩකඩ අවමය.

උදාහරණයක් වශයෙන්, වාර්තාකරුවෙකු ඔවුන් සමාජ මාධ්‍ය තුළ යම් හිංසනයනට ගොදුරු වන්නේ නම්  එය දැනගත් පසු  එම ගිණුම තාක්‍ෂණ සමාගමකට වාර්තා කරන ලෙස තම ජාලයෙන් ඉල්ලා සිටින විට එය ඉක්මනින් ඉවත් කිරීමේ හැකියාව වැඩි කරයි.

“එම අවස්ථාවේ දී ඒ ගැන කතා කිරීම ඉතා වැදගත්” යනුවෙන් විල්ක් පැවසීය. “කියන්න,  මේ මම නොවේ, මේක ව්‍යාජ ගිණුමක් . මා වේශයෙන් පෙනී සිටින වෙනත් අයෙක්. කරුණාකර මට මෙම ගිණුම වාර්තා කිරීමට (රිපෝට් කිරීමට ) උදව් කරන්න.  මෙම ගිණුමෙන් එන කිසිවක් විශ්වාස නොකරන්න. ” යනුවෙන් ඔබට ඉල්ලා සිටිය හැකිය. ආධාරක ජාලයක් මඟින් එවැනි හඩක් එල්ල වෙයි නම් එයින් හානිකර දේ පළ වීම බොහෝ දුරට මෙල්ල කළ හැකිය. 

වාර්තාකරුවන්ට තම ජාලය තුළ විශ්වාසය ගොඩනඟා ගැනීමට ඇති එක් ක්‍රමයක් නම් සමාජ මාධ්‍ය භාවිතා කර ඔවුන්ගේ ප්‍රවෘත්ති එකතු කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමක් සහ අවබෝධයක් ලබා දීම බව බෙනවිඩෙස් පැවසීය.

අතවර කරන්නන්ගෙන් පියවරක් ඉදිරියෙන් සිටීමට තවත් ක්‍රමයක් නම් කෙනෙකුගේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්  සහ අන්තර්ජාලයේ ඔබේ භාවිතාවන් සම්බන්ධයෙන් ඇති ආරක්ෂක පියවර දැඩි කිරීමය.

“වාර්තාකරුවන් සම්බන්ධයෙන් ඇති හොඳම කතාව නම්  ඔවුන්ට යම් යම් ගවේෂණාත්මක දේවල්  විමර්ශනය කිරීමට පුහුණු කර තිබුණත් ඔවුන් එය කිසි විටෙකත් තමන් වෙනුවෙන් ප්‍රයෝජනවත්  ලෙස භාවිත කර නොගැනීමය. ” යනුවෙන් ඇය පවසයි. “නමුත් ඔවුන් කළ යුත්තේ එයයි – එහි ඇත්තේ කුමක්ද සහ එම තොරතුරු  ගන්නේ කෙසේද යන්න අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා ඔවුන් මූලික වශයෙන් අන්තර්ජාල හිංසා කරන්නකු  මෙන් සිතා අන්තර්ජාලයෙන් තමන් ගේම පා සලකුණු හාරා ගැනීම ආරම්භ කළ යුතුයි.”

ඔබම ඔබ ගැන ගූගල් කරගන්න

 මෙය බැලූ බැල්මට “හාස්‍යයට කරුණක්” ලෙස පෙනුණත් ඔබේ නම, ගිණුම් හසුරුවීම්, දුරකථන අංකය සහ නිවසේ ලිපිනය විවිධ සෙවුම් යන්ත්‍ර හරහා ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් සෙවීම අරම්භ කරන්න. ගූගල් සමඟ ආරම්භ කරන්න, නමුත් එතැනින් නතර නොවන්න. ගූගල් විසින් සෑම පරිශීලකයෙකුටම සෙවුම් ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි, එයින් අදහස් කරන්නේ යම් හිංසාකාරී උත්සාහයක් දරන පුද්ගලයකු  ඔබේ පෞද්ගලික තොරතුරු සොයන විට විවිධ ප්‍රතිඵල ලැබෙන බවය.  පරිශීලකයින්ගේ පෞද්ගලිකත්වයට ප්‍රමුඛස්ථානය දෙන DuckDuckGo, වැනි සෙවුම් යන්ත්‍රයක් භාවිතා කරන්න. ඔබේ මාර්ගගත පා සලකුණ පිළිබඳ වඩාත් සවිස්තරාත්මක දසුනක් සඳහා චීන සෙවුම් යන්ත්‍රය වන බයිදු  (BAIDU) හා ඔබේ තොරතුරු ක්‍රියාත්මක කරන්න.

ඇඟවීම් (Alerts) සකසන්න:

 ඔබේ නම සහ පෞද්ගලික තොරතුරු ගැන සඳහන් කිරීම ගැන පැය 24 පුරාම ඔබට නිරීක්ෂණය කළ නොහැකිය.  – එසේ කළ යුතුද නැත. ඔබට ගූගල් හි ඇලර්ට් (Google alert)  සක්‍රිය කළ විට ඔබ පිළිබඳව පෞද්ගලිකව සොයන යමකු සිටී නම් ඒ පිළිබඳව දැන්වීමට ගූගල් කටයුතු කරයි.  ඔබේ නම, ගිණුම් හැසිරවීම්, දුරකථන අංකය සහ නිවසේ ලිපිනය සඳහා ගූගල් ඇඟවීම් සකසන්න. අවම වශයෙන් ඔබේ තොරතුරු අන්තර්ජාලය හරහා සංසරණය වීමට පටන් ගනී දැයි ඔබ දැන ගනු ඇත.

ඔබගේ අන්තර්ජාල නියෝජනය  විගණනය කරන්න:

ඔබ විසින් ගත යුතු වැදගත්ම පියවර වන්නේ ඔබේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වල සැකසුම් (settings)  දැඩි කිරීමය. එවිට යම් නරක චේතනාවෙන් ඔබේ සමාජ ගිණුම්වලට ඇතුළු වන්නට යමකු උත්සාහ කළහොත් ඔවුන්ට ඒ කටයුත්ත කර ගන්නට අසීරු විය හැකිය. විල්ක් නිර්දේශ කරන්නේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් භාවිතයේදී කරන කාර්යය අනුව සහ පළ කරන දේවල් අනුව  ඒවා හැසිරවීමේදී යම් ක්‍රමෝපායයික බවක් තිබිය යුතු බවය. ටිව්ටර් වැනි ගිණුමක් හසුරුවන්නේ නම් ඔබේ කතා බෙදාහදා ගැනීමට, සගයන් සමඟ සබඳතා පවත්වා ගැනීමට සහ ඔබේ ප්‍රේක්ෂකයින් සමඟ අන්තර් ක්‍රියා කිරීමේදී  වාර්තාකරුවෙකු නම්, එය දැඩි ලෙස වෘත්තීය මට්ටමක තබා ගැනීම වැදගත් බවය. ඥාතීන් සමඟ ඔබේ බළලාගේ හෝ නිවාඩුවේ පින්තූර ගැනීමට මෙය සුදුසු ස්ථානය නොවේ.   අපහසුතාවට පත් විය හැකි ට්වීට් සහ ඡායාරූප ඔබට අමතක වූ විට එය ගිල දැමීම ඥානවන්තය. ඔබ ජීවත් වන ස්ථානය, ඔබේ උපන් දිනය, ඔබගේ ජංගම දුරකථන අංකය හෝ ඔබව සොයා ගැනීමට භාවිතා කළ හැකි වෙනත් කිසිවක් එහි නොයෙදිය යුතුය. “ඔබ ඔබේ බල්ලාගේ සහ ඔබේ දරුවාගේ ඡායාරූප සඳහා ඉන්ස්ටග්‍රෑම් භාවිතා කරන්නේ නම්, ඔබ ඔබේ ඉන්ස්ටග්‍රෑම් පුද්ගලිකකරණය කර ඔබට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් එහි තැබිය යුතුයි,” ඇය පැවසුවාය. “නමුත් එය පොදු ගිණුම් වලින් වෙන් විය යුතුයි.”

පැරණි ජෛව දත්ත සොයන්න: අන්තර්ජාලයේ එතරම් ඈත නොවන යුගයකදී මාධ්‍යවේදීන් සහ අධ්‍යයන පර්යේෂකයන් තම පෞද්ගලික තොරතුරු සියල්ල අන්තර්ජාලයට එකතු කිරීම  සාමාන්‍ය දෙයක් විය. තවමත් සබැඳිව ජීවත් වන සහ අන්තර්ජාල හිංසාකරුවන් සඳහා රන් ආකර ලෙස සේවය කළ හැකි අමතක වූ ලේඛන සොයන්න.

දත්ත තැරැව්කරුවන් ට හසු නොවන්න: වාර්තාකරුවෙකු වශයෙන්, ළඟා වීමට අසීරු මූලාශ්‍ර ලුහුබැඳ යාමේදී වාර්තාකරුවෙකු වශයෙන් ඔබට Spokeo සහ Whitepages  වැනි දත්ත තැරැව්කාර වෙබ් අඩවි හමු වී තිබිය හැකිය. එවැනි වෙබ් අඩවි පුද්ගලික තොරතුරු සඳහා අන්තර්ජාලය පීරා එය විකුණන අතර එමඟින් ඩොක්සර්වරුන්ට ඉලක්කයක් සෙවීමට පහසු ක්‍රමයක් ලබා දේ. වෙබ් අඩවියේ උදවු පිටුවේ ඇති පියවරයන් අනුගමනය කරමින් 2020 අගෝස්තු වන විට පරිශීලකයින්ට ඔවුන්ගේ පුද්ගලික තොරතුරු වයිට්පෙජස්.කොම් වෙතින් ඉවත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටිය හැකිය. පියවරෙන් පියවර ප්‍රොටෝකෝලයක් නොමැති වෙබ් අඩවි සඳහා, ඔබේ පුද්ගලික තොරතුරු ඉවත් කරන ලෙස විද්‍යුත් තැපෑලෙන් ඉල්ලා සිටිය හැකිය. එය එක්තරා වාර්තාකරුවෙකුට ආවරණය කිරීම දුෂ්කර විය හැකි නමුත්, එය කාලය අධික ලෙස ගතහොත්, DeleteMe හෝ PrivacyDuck වැනි දායක සේවා සලකා බලන්න.

හොඳ මුරපද සනීපාරක්ෂාවක් පුරුදු කරගන්න: මෙය වාර්තාකරුවන්ට පමණක් නොව සෑම කෙනෙකුටම අදාළ වේ.

ඔබේ සියලු සබැඳි ගිණුම් සඳහාම ඔබේ උපන් දිනය  සංකේත හයක මුරපදයක් ලෙස භාවිතා කරන්නේ නම් එයින්  අනවශ්‍ය ලෙස  පුද්ගලික තොරතුරු හැකර්කරුවන්ට හෙළිදරව්කරන දොරටුවක් විය හැකිය.  එවැනි මුරපදයකින් යමෙකු ඔබ ලෙස පෙනී සිටීම පහසු කරයි. මුරපදය දිගු වන තරමට එය වඩාත් ආරක්ෂිත වේ. සාධක දෙකකින් සත්‍යාපනය කිරීම වඩා හොඳ වන අතර සෑම ගිණුමක් සඳහාම වෙනස් මුරපදයක් භාවිතා කිරීම ඥානවන්ත ය.

ප්‍රවෘත්ති මැදිරි තම කාර්ය මණ්ඩලයට සහාය වන්නේ කෙසේද?

අන්තර්ජාලය තුළ නියෝජනය වීමෙන් මාධ්‍යවේදීන්ට බොහෝ සබඳතා ගොඩ නගා ගත හැකි  බව අප පිළිගත යුතුය. එසේ වුවද ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා  සමඟම  අසත්‍ය තොරතුරු සහ ඔන්ලයින් හිංසන යන නිවුන් රාක්ෂයන්ට එරෙහිව  සටන් කිරීමට වාර්තාකරුවන්ට සිදුවෙයි. ඔවුන්ට එවැනි අවස්ථා අවම කර රාජකාරියට උදව් දීම ප්‍රවෘත්ති අංශයේ  වගකීමකි.  කෙසේ වෙතත්, යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව බොහෝ මාධ්‍ය සේවා යෝජකයන් “අන්තර්ජාල ප්‍රචණ්ඩත්වය බැරෑරුම් ලෙස සැලකීමට මැලි වන බව පෙනේ. (අන්තර්ජාල හිංසනය ගැන සේවා යෝජකයන් සමඟ කතා කිරීම සඳහා PEN ඇමරිකා මාර්ගෝපදේශය Guide for talking to employers about online harassment. බලන්න.)

“අපි සියලු දෙනාම යම් දෙයක් කිරීමට අවශ්‍යයි,” විල්ක් පවසයි. “තනි තනි වාර්තාකරුවන් ලෙස අපට යම් යම් දේ කරන්න වෙනවා. ප්‍රවෘත්ති කාමර ඒවාට වඩා බොහෝ දේ කළ යුතුයි.  එමෙන්ම අන්තර්ජාල වේදිකා තුළ මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා වඩා හොඳ මෙවලම් හා අංගයන්ගෙන් සන්නද්ධ විය යුතුයි. එය එතරම් ම විශාල ගැටලුවක් .මේ ගැටලුව විසඳීමට පාර්ශවකරුවන් රැසක් විසඳුමට එක් විය යුතුයි  ”

සාවද්‍ය තොරතුරු සහ අපකීර්තිමත් ව්‍යාපාරවලින් අපයෝජනයට මුහුණ දෙන කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයින්ට උපකාර කිරීම සඳහා ප්‍රතිපත්ති සහ ප්‍රොටෝකෝල සකස් කිරීමෙන් ප්‍රවෘත්ති කාමරවලට නරකම අවස්ථාවන් සඳහා මුහුණ දිය හැකිය.

“අපකීර්තියට පත් කිරීමේ ව්‍යාපාර සත්‍ය යැයි පණිවිඩයක් දෙන අතර ප්‍රවෘත්ති කාමරය ඒවා ඉතා බැරෑරුම් ලෙස සලකන අතර වාර්තාකරුවන්ට තමන්ට සිදුවන දේ පිළිබඳව ආයතනය සමඟ සාකච්ඡා කර ඉදිරියට පැමිණීමට පහසු බවක් දැනෙන සංස්කෘතියක් නිර්මාණය කරන බව” විල්ක් පැවසීය.

විල්ක්  සැම විටම සාර්ථක නොවුණද  ඇය වාර්තාකරුවන් මුහුණ දෙන මෙවැනි හිංසනයන් වැළැක්වීමට අදාළව මාධ්‍ය ආයතනවල ප්‍රවෘත්ති අංශ තුළ යම් යම් ආරක්ෂක පියවර සංවර්ධනය කිරීම සඳහා සාධනීය ලෙස මැදිහත් වී තිබේ. විශේෂයෙන් දරුණු ප්‍රහාර එල්ල කිරීම සඳහා වාර්තාකරුවන් සඳහා අභ්‍යන්තර වාර්තාකරණ යාන්ත්‍රණයක් සකස් කරන ලෙස විල්ක් ප්‍රවෘත්ති කාමරවලට උනන්දු කරයි. එවිට ප්‍රවෘත්ති ආයතනයට  මෙම ගැටලුව තාක්‍ෂණ සමාගමකට, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ පෞද්ගලික ආරක්‍ෂක සමාගමකට ලබා දී ඊට අදාල වැඩි දෙයක්  කර ගත හැකිය. ආන්තික තත්ත්ව යටතේ වාර්තාකරුවන් කළ යුතු දේ සඳහා පැහැදිලි මාර්ගෝපදේශන නිර්මාණය කිරීම ඉතා වැදගත් ය.

“සමහර විට, ඔබ ප්‍රහාරයක් මධ්‍යයේ සිටින විට දැඩි සේ  නොසන්සුන්, තැතිගත් සහ කම්පන සහගත අත්දැකීමකට මුහුණ දෙන්නට සිදුවේවි.එය ඔබ යම් තරමකට අප්‍රාණික කළ හැකියි. නමුත් ආයතනයක් තුළ සංවිධානගත කාර්ය පටිපාටියක් තිබෙනවා හෝ ව්‍යූහයක් තිබේ නම් ඔබට ඒ ඒ අවස්ථාවලදී කළ යුත්තේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳව යම මඟ පෙන්වීමක් ලැබෙනවා.  මෙය සිදු වන විට මගේ ප්‍රවෘත්ති කාමරයේදී කා සමඟ කතා කළ යුතුදැයි මම දන්නවා. ”

එවැනි පීඩනයන්ට ලක්වන මාධ්‍යවේදීන්ට ඇතැම් විට මානසික උපදේශන අවශ්‍ය විය හැකිය. එසේම  නීති උපදෙස්ද අවශ්‍ය විය හැකිය. එසේම මෙම වැරදි තොරතුරු පිරිසිදු කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් ඇති විය හැකිය.  මෙහිදී තොරතුරු පිරිසිදු කිරීමේ සේවාවන් ගේ දායකත්වය ලබා ගත හැකිය.  මානසික සෞඛ්‍ය සේවා සහ නීති උපදෙස් සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දීමෙන්  ප්‍රවෘත්ති අංශවලට තම වාර්තාකරුවන්ට සහාය විය හැකිය. තවද, අවසානයේදී, වාර්තාකරුවෙකුට නිවසේදී අනාරක්ෂිත බවක් දැනේ නම් – සමහර විට ඔවුන් හිංසනයට ලක්  කර ඇති අතර ඔවුන්ගේ නිවසේ ලිපිනය බෙදාගෙන තිබේ නම් – ඔවුන්ට යාමට ආරක්ෂිත ස්ථානයක් තිබීම තහවුරු කිරීම ඔවුන්ගේ සේවායෝජකයාගේ වගකීම වන බව විල්ක් පැවසීය.

“ඇත්තම කිව්වොත් අපි මේ කතා කළාට බොහෝ තැන්වලදී එවැන්නක් සිදුවන්නේ නැහැ. නමුත් එවැනි පරිසරයක් හිංසනයට ලක්වන සහ වැරදි තොරතුරු මත අපහසුතාවට ලක්වන මාධ්‍යවේදීන් සඳහා සකස් කළ යුතුයි “ විල්ක් අවධාරණය කරන්නීය.

මේ වනවිට කොවිඩ් 19 වසංගතයත් සමඟ බොහෝ මාධ්‍ය ආයතන අතර අන්තර් සබඳතා නිර්මාණය වී තිබේ. ඒ වාර්තාකරණයේදී මතුවන අභියෝග ජය ගෙන සාර්ථක ව ක්‍රියාත්මක වීම සඳහාය. මෙවැනිම වූ සංවිධානගත ඒකරාශී වීමක් අන්තර්ජාලය හරහා හිංසනයන්ට ගොදුරු විමෙන් මාධ්‍යකරුවන් වළක්වා ගැනීමටද අවශ්‍ය බවට මත පළවෙයි.   මේ තත්ත්වය ඉදිරියෙදී තවදුරටත් වර්ධනය විය හැකි බැවින් මේ පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය.නිදසුනක් වශයෙන් ආයතන කිහිපයකට මේ වෙනුවෙන් එක් තාක්ෂණික හෝ ආරක්ෂක උපදේශකයකු පත් කර ගත හැකිය. ඔවුන්ගේ සේවය හරහා ආයතන ගණනාවක මාධ්‍යවේදීන් රැක ගැනීමේ වැඩ පිළිවෙළක් සකස් කළ හැකිය. මා හිතන්නේ අපේ ආරක්ෂාවේ අනාගතය තිබෙන්නේ එවැනි තැනකයි.“ විල්ක් යළි අවධාරණය කරයි.

වැරදි තොරතුරු ප්‍රචාරණය, අපහාස කිරීම  සහ මැතිවරණ ප්‍රචාරණය පිළිබඳව වාර්තාකරණ අත්දැකිම් රැසක් සහිත ඇමෙරිකාවේ මැඩිසන් විස්කොන්සින් හි නිදහස්  මාධ්‍යවේදියකු වන හොවාඩ් හාඩි Howard Hardee විසින් ලියන ලද ලිපියක් ඇසුරින් සැකසිණි.

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

ඩ්‍රෝනයෙන් බලගැන්වෙන මාධ්‍යකරණයේ අනාගතය ගැන මග පෙන්වීමක්

ඩ්‍රෝන යානා මාධ්‍යකරණය වෙත ආගමනය පිළිබඳව   මුල් වරට නිව්යෝර්ක් ටයිමිස් පුවත් පත නිවේදනය කළේ  2011 දීය. මාධ්‍යවේදීන්ට ළඟා වීමට අසීරු  සිදුවීම් – විරෝධතා සහ පාරිසරික විපත් පිළිබඳව ආරක්ෂිතව වාර්තා කිරීමට මාධ්‍යව්දීන්ට සහය ලබා දෙනු පිණිස ප්‍රවෘත්ති කාමර ඩ්‍රෝන භාවියතට හුරු විය.

සන්නිවේදන විශාරදයන් වන ලීසා පාර්ක්ස්  සහ කැරෙන් කප්ලාන්  සඳහන් කරන  පරිදි, ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යවලට ඩ්‍රෝන සඳහා තෘප්තිමත් නොවන රුචියක් තිබුණි . ඩ්‍රෝන යානා ගෘහස්ථ අවකාශය  ආක්‍රමණය කිරීම පිළිබඳ බිය  මෙන්ම  ගිනි කඳු තුළ පියාසර කරන මිනිසුන් රහිත ගුවන් යානාවල නව්‍යතාවක අත්දැකීම්ද ලබා දෙන බව ඔවුහු පවසති.

ප්‍රවෘත්ති ලබා දෙන මාධ්‍ය ආයතනවලට  ඩ්‍රෝන යානා යොදාගෙන ජනතාව වඩාත් හොඳින් දැනුවත් කළ හැකිද?  ඩ්‍රෝන හෝ කුඩා මිනිසුන් රහිත ගුවන් යානාවලින් ලබා ගන්නා නව දත්ත ලබා ගැනීමක් හෝ දුරස්ථ කරුණු නිරවද්‍යතා පරීක්ෂණයක් සිදු කළ හැකිද?   ප්‍රචණ්ඩත්වය කෙරෙහි ඉලක්ක වන මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමට ඩ්‍රෝන යානාවලට හැකිද? මේ පිළිබඳව දැඩි උද්‍යෝගයක් විය.එහෙත්  දශකයකට පමණ පසු එම උද්‍යෝගය හීන වී ගියේය.

ඩ්‍රෝන මාධ්‍යකරණයේ පීඨාධිපති ලෙස විරුදාවලි ලත් 2011 සිට ඇමෙරිකාවේ  නෙබ්‍රස්කා-ලින්කන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ඩ්‍රෝන් පුවත්පත් විද්‍යාගාරයට නායකත්වය දුන් මැට් වේට් පවසන පරිදි ඩ්‍රෝන් පුවත්පත් කලාව දැනට ඇණහිට ඇත.

 “වසරක කිහිපයකට පෙර අප ඩ්‍රෝන යානා ගැන කතා කළ විට එයින් ලද හැකි උපරිම ප්‍රතිඵලය ලෙස දුටුවේ එය ඡායාරූප මාධ්‍යකරණය සඳහා කදිම වේදිකාවක් නිර්මාණය කරවන බවයි. කොවිඩ් වසංගතය සම්බන්ධයෙන් වඩාත් හිතට වැදුණු ගුවන් ඡායාරූප ලබා ගැනීමට ඩ්‍රෝනවලට හැකිවිය. නිදසුනක් ලෙස ආහාර බෙදා හැරීම, පරීක්ෂණ පහසුකම් සහ එන්නත් ස්ථාන සඳහා දිගු මෝටර් රථ පෝලීම් වෙයි.  අප මේ තැනින් ඩ්‍රෝන සමබන්ධයෙන් ඉදිරියට ගියත් නැතත් අද අපට පෙනෙන්නට තිබෙන දේ එයයි.

ඩ්‍රෝන යානාවලින් එන කරදරකාරී ඝෝෂාව සහ එහි පවතින ආක්‍රමණශීලී ස්වරූපය  සමඟින්, ඩ්‍රෝන යානා පිළිබඳ විවේචන සංවේදී වීමට හේතු වී තිබේ.  එමෙන්ම  අනවසරයෙන් ඇතුළු වීම ද ප්‍රවෘත්ති මාධ්‍යවල දී  ඩ්‍රෝන භාවිතයේ පවතින එක් දුර්වලතාවකි.  මෑතකදී ජපන් ටෙනිස් ක්‍රීඩිකාවක් වන නයෝමි ඔසාකා ප්‍රංශ විවෘත ටෙනිස් මාධ්‍ය සමඟ කතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් ඊට උදාහරණයකි. ඒ අනුව මැට් වෙට් පවසන්නේ මහජනතාව බොහෝ විට ඩ්‍රෝන විශ්වාස නොකරන බවය.

ස්පාඤ්ඤයේ මල්ලෝර්කා දූපතේ වෙරළට යන අයගේ මෙම රූපය වැනි මිනිසුන්ට පහසුවෙන් ප්‍රවේශ විය නොහැකි ස්ථානවල ගුවන් ඡායාරූප ගැනීමට ඩ්‍රෝන බොහෝ විට භාවිතා වේ. නමුත් තවත් බොහෝ දේ කළ හැකිය. රූපය: Shutterstock

ඩ්‍රෝන දෙන පින්තූර

2021 වසර සැලකුවහොත් මාධ්‍යකරණයේදී  ඩ්‍රෝන් වඩාත් සුලභ ව භාවිත වූයේ ඡායාරූප මාධ්‍යකරණයේදීය. ඩ්‍රෝන ක්‍රියාකරන්නේ  මාධ්‍යවේදියාගේ කැමරා බෑගයේ තැන්පත් කර ඇති දුරස්ථ පාලක කාචයක් ආකාරයෙනි.

ඊශ්‍රායල පුවත් පතක් වන හාරෙට්ස් ඩේලි (Haaretz Daily)  හි ඡායාරූප ශිල්පියෙකු වන ටෝමර් ඇපෙල්බාවුම්  Tomer Appelbaum පැවසුවේ “ඉහළ සිට බැලීම  සරල සිදුවීමකට සිනමා දැක්මකට සමානත්වයක්  ගෙන එන්නක් බවය. . ඇපෙල්බාවුම් විසින් 2020 දී ඊශ්‍රායලයේ ටෙල් අවිව්හි දී එරට නායක බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුට එරෙහිව සමාජයීය දුරස්ථභාවය රඳවාගෙන පැවැති විරෝධතාවක ඩ්‍රෝන මඟින් සමාජීය දුරස්ථභාවය රැක ගනිමින් සිදු කළ විරෝධය ඩ්‍රෝන මඟින් ඡායාරූපගත කිරීම වෙනුවෙන් ඔහුට සියෙනා සම්මානය හිමි විය.

එහෙත් ඊශ්‍රායලයේ බටහිර ඉවුර ඈඳා ගැනීමට එරෙහිව පෙළපාලියක් ආවරණය කරන අතරතුර ඡායාරූප මාධ්‍යවේදියාට ඡායාරූප සඳහා ඩ්‍රෝන ගුවන් ගත කිරීම එරට පොලිසිය නැවැත්වූයේ නැත.

ඡායාරූප මාධ්‍යකරණය සඳහා ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කිරීම පුදුමයක් නොවේ. මාධ්‍ය පරිභෝජනය වැඩිපුර දෘශ්‍යමය  දෙසට නැඹුරු වන පසුබිමක් තුළ එය වඩාත් ප්‍රබල බව   මිචිගන් ප්‍රාන්ත විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාව, තාක්ෂණය ඉංජිනේරු විද්‍යාව සහ ගණිතය  පිළිබඳව ඉගැන්වීමේ මහාචාර්යවරියක වන මරිසා බ්‍රැන්ඩ්ට් පැවසුවාය.

 “ඡායාරූපයට නැගිමට සුදුසු වන ,  සහ සැලකිය යුතු පින්තූර ඩ්‍රෝනවලින්  ලබා ගැනීමට හැකි වීම සතුටක්,” ඇය පැවසුවාය. නමුත් ස්වයං සාක්ෂියක් සඳහා අවශ්‍ය මූලික අර්ථකතන ඉක්මවා ගිය තත්ත්වයක් සහ පෙනුමක් ඩ්‍රෝන මගින් ගන්නා ඡායාරූපයක් තුළට මුසු කිරීමට එහිදී තාක්ෂණය සමත් වන පසුබිමක් එයින් නිර්මාණය කරනවා.“ ඇය එසේ ද පවසයි.

මාධ්‍යවේදීන්ට  ඩ්‍රෝන යානා උපකාර කරගෙන  කළ හැකි වෙනත් දත්ත පදනම් වූ කථාන්දර තිබේ. තාප සිතියම්ගත කිරීම, ත්‍රිමාණ භූමි සිතියම්කරණය, සංවේද දූෂණය හෝ ගොඩනැගිලිවල ත්‍රිමාණ ආකෘති නිර්මාණය කිරීම සඳහා ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කිරීම දත්ත පදනම් වූ මාධ්‍යකරණය තුළ  අවස්ථා නිර්මානය කරවන බව  වේට් පවසයි.

මේ වනවිටත් එවැනි දේ නිර්මාණය වී ඇත. රේඩියෝලැබ්  Radiolab සහ WNYC’s Data News Team විසින් සිකාඩාස් නැමැති කෘමි විශේෂය පොළොවෙන්  මතු වන්නේ කවදාදැයි පුරෝකථනය කිරීම සඳහා භූ කම්පන හඳුනා ගැනීම සඳහා සංවේදක යොදා ගැනුණු ව්‍යාපෘතියක් දියත් කිරීම ඊට නිදසුනකි.

ඩ්‍රෝන උපයෝගී කරන ලද ලිඩාර් සිතියම් සහිත වර්ග සැතපුම් දහස් ගණනක පුරා විහිදුණු පුරා විද්‍යාත්මක නටඹුන් ගවේෂණය සඳහා  විද්වතුන් සහ මාධ්‍යවේදීන් ඩ්‍රෝන සහ ලේසර් සහිත ගුවන් යානා භාවිතා කිරීම පිළිබඳව නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පත වාර්තා කර ඇත.

ඩ්‍රෝන විද්‍යාවේ පීඨාධිපති ලෙසින් විරුදාවලි ලත්  වේට් පවසන්නේ සමස්තයක් ලෙස ගත් කල  ඔහු බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා ඩ්‍රෝන භාවිතය සම්බන්ධයෙන් සිදු කර ඇත්තේ අඩු උත්සාහයක් බවය.  එයට හේතු තිබේ.  සංවේදක සහිත ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කිරීම සඳහා අවශ්‍ය ඉගෙනුම් වක්‍රය දැඩිය. ඒ සඳහා දැනුම මෙන්ම  විශේෂිත උපකරණ  ද අවශ්‍ය වේ. තාක්ෂණය ඇතැමි විට අපට ළගා විය නොහැකි තරමට මිල අධිකය. “එවැනි ආයෝජනයක් බොහෝ ප්‍රවෘත්ති කාමර සහ නිදහස් මාධ්‍යවේදීන්ට ළඟා විය නොහැක,”  ඒ වෙට්ගේ අදහසයි. .

එහෙත් එයින් සියල්ල අහිමි බව නිරූපණය නොවේ. දත්ත පුවත්පත් කලාව විවේචනාත්මකව ඉදිරියට ගෙන යාමට මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ප්‍රවෘත්ති කාමරවලට ඩ්‍රෝන හෝ ඩ්‍රෝන වැනි තාක්ෂණය භාවිතා කළ හැකි ක්‍රම තිබේ.

ඩ්‍රෝන පිළිබඳ ඉතිහාසය කෙටියෙන්

ගුවන සමඟ කටයුතු කිරීම විනෝදාංශය කර ගත් අය දැනට වසර 25ක පමණ කාලයක් තිස්සේ විවිධ සෞන්දර්යාත්මක හෝ ක්‍රිඩා හෝ වෙනත් විනෝදාස්වාද කටයුතු සඳහා දුරස්ථ පාලක ගුවන් යානා භාවිත කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන් මුලින්ම මතක තබා ගත යුතු කරුණක් වන්නේ එවැනි පසුබිමක් තුළ භාවිත වුණු මේ ඩ්‍රෝන යානා පසුව ඩ්‍රෝන ගුවන්  නිරීක්ෂණ, හමුදා ඔත්තු බැලීම් සහ ඉලක්කගත ඝාතනයන් සඳහා තාක්ෂණිකව වැඩි දියුණු කොට  භාවිතා කළ බවය.

විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යකරණය සදහා වන කාර්යාංශය ( The Bureau of Investigative Journalism) විසින් එකතු කරන ලද දත්තවලට අනුව මිනිසුන් දහස් ගණනක් ලුහුබැඳ, තුවාල ලැබූ හෝ මරා දැමූ ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කර ඇත.විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යකරණය සදහා වන කාර්යංශය විසින් එකතු කරන ලද දත්ත වලට  අනුව 2010-2020 දක්වා පකිස්ථානය, ඇෆ්ගනිස්ථානය, සෝමාලියාව සහ යේමනය වැනි රටවල දහස් ගණනක් මිනිසුන් පසුපස ලුහුබැඳීමට, ඝාතනය කිරීමට හෝ තුවාල සිදු කිරීමට මෙම ඩ්‍රෝන යානා භාවිත කර ඇත.

මේ අතර, ජාතික මහජන ගුවන්විදුලිය 2021 ජුනි මස මුලදී වාර්තා කළේ, කිසිදු ක්‍රියාකරුවෙකුගේ අධීක්ෂණයකින් තොරව ඩ්‍රෝන යානයක් ස්වයංක්‍රීයව ලයිබීරියාවේ දී  මිනිසෙකු සොයාගෙන මරා දැමීමක්  සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විමර්ශනය කරන බවය. මිලියන සංඛ්‍යාත ජනයා සඳහා, “දෛනික ජීවිතය ගුවන් නිරීක්ෂණ සහ බෝම්බ හෙලීමේ අවතාරයෙන් හොල්මන් කරයි” ඩ්‍රෝන පිළිබඳව එසේ පවසන්නේ නිරීක්ෂණ යටිතල පහසුකම් පිළිබඳ විශේෂඥයෙකු සහ කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ සැන්ටා බාබරා හි කීර්තිමත් මහාචාර්යවරයෙකු වන පාර්ක්ස් ය.


ගෝල්ඩ්මන් සැක්ස් සටහන් කරන්නේ වාණිජ ඩ්‍රෝන වෙළඳපොලෙන් අඩුවෙන් ඇති නමුත් ආදායමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයකට වගකිව යුතු බවයි. රූපය: තිර රුවක් (Screenshot)

ඇමෙරිකාව පදනම් කර ගත් බහුජාතික මූල්‍ය ආයතනයක් වන ගෝල්ඩ්මන් සැක්ස් හි වාර්තාවලට අනුව පසුගිය දශකය තුළ වැඩි වශයෙන් වානිජ සහ පෞද්ගලික කටයුතු සඳහා භාවිතයට පැමිණ ඇත. එහි වෙළෙඳපොල වටිනාකම ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 100ක් පමණ වේ..කෙසේ වුවද මිනිසුන් රහිත ගුවන් යානා සහ මිනිසුන් රහිත ගුවන් පද්ධති  භාවිතයේ වැඩි ප්‍රතිශතයක් නියෝජනය වන්නේ ආරක්ෂක සහ නිතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ අංශවලය.ඊට පසුව එම භාවිතාවන් වැඩි වශයෙන් නියෝජනය වන්නේ කෘෂි සහ ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රයේ ය.

ඩ්‍රෝන නිරීක්ෂණ  විද්‍යා ප්‍රබන්ධවලදී දකිනවාට වඩා අශෝභන ලෙස පෙනේ නම්, එයට හේතුව වී ඇත්තේ 21 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ නිරන්තර සෝදිසි කිරීම් එදිනෙදා ජීවිතයේ සාමාන්‍ය අංගයක් බවට පත්ව තිබීමය.  අන්තර්ජාලයට සම්බන්ධ ළදරු මොනිටරවල සිට ජංගම දුරකථන ලුහුබැඳීමේ  කුළුණු දක්වා දේ සැලකුවහොත් ඩ්‍රෝන යානා ද එලෙසින්ම  වෙළෙඳපොළට ආවේ  යුධ තාක්ෂණයයෙන් අතරිනි. කෙසේ වුවද  එයින් එදිනෙදා ජීවිතයේ මිලිටරිකරණය තීව්‍ර කරවන  බව  පාර්ක්ස් පවසයි.

ඩ්‍රෝන් දත්ත සමඟින් ඔබේ කතන්දර  යළි යළි  ආරෝපණය කරන්න  

මාධ්‍යවේදීන්ට මෙම යථාර්ථයට මුහුණ දිය හැකිය. නීතිය බලාත්මක කිරීම, ඉදිකිරීම්, හෝ රක්ෂණ සමාගම් ඇතුළු අනෙකුත් අංශ විසින් එකතු කරන ලද ගෘහස්ථ ඩ්‍රෝන දර්ශන වෙත ප්‍රවේශය සෙවීමෙන් සහ ඒ පිළිබඳව වාර්තා කිරීමෙන් ආරම්භ කරන්න.

ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ, කෙන්ටකි හි ජාතික මහජන ගුවන්විදුලි අනුබද්ධ සහ ස්වාධීන, පක්ෂග්‍රාහී නොවන ප්‍රවෘත්ති ආයතනයක් වන ඩබ්ලිව්එෆ්පීඑල් නිව්ස් WFPL News, ආයතනය ප්‍රාන්ත පොලිසිය විසින් ඩ්‍රෝන යානාවලින්  ගන්නා ලද  පැය 11කට වැඩි දර්ශනවල පිටපත් ලබාගෙන ඇත.

2020 දී ඇමෙරිකාවේදී සිදුවූ ආන්දෝලනාත්මක ඝාතනයන් වන අහමඩ් ආර්බරි, ජෝජ් ෆ්ලොයිඩ් සහ බෙරෝනා ටේලර්ගේ මරණවලින් පසුව එරට සිදුවූ දැවැන්ත මහජන විරෝධතා නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා ඩ්‍රෝන යානා පියාසර කරවිණි.. ඩබ්ලිව්එෆ්පීඑල් එම ඩ්‍රෝන දර්ශන ලබාගෙන ඒ පිළිබඳව  විමර්ශනයක් කළේය

 එහිදී ඔවුන්ට පෙනී ගියේ පෙලපාලිකරුවන් උසිගැන්වීමකින් තොරව පොලිසිය බලය භාවිතා කරන බවයි. එකී සාමාන්‍ය තත්ත්වයයෙන් පිටතට ගිය එක් අවස්ථාවක් වූයේ එක් විරෝධතාකරුවකු  ඩ්‍රෝන් යානයට වතුර බෝතලයක් විසි කළ අවස්ථාවයි. එවිට පොලිසිය ඔවුන් වෙත ගම්මිරිස් ඉසින උණ්ඩ වටයක් එල්ල කර ඇති  අයුරුද එම වීඩියෝ දර්ශනවල ඇත. එය හරිම විනෝදජනක වැඩක් යනුවෙන් පොලිස් නිලධාරියකු කළ ප්‍රකාශයේ ශ්‍රව්‍ය සටහනක්ද එහි ගැබ් ව ඇත.

එක්සත් ජනපදයේ සහ යුරෝපයේ ප්‍රවෘත්ති ආයතන  බොහෝ විට ජන සමූහ මතින්  ඩ්‍රෝන යානා පියාසර කිරීම සීමා කර ඇත. 2020 අග භාගයේදී, එක්සත් ජනපදයේ ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය (FAA) වාණිජ ඩ්‍රෝන් ක්‍රියාකරුවන්ට රාත්‍රියේ පියාසර කිරීමට ඉඩ සලසන නව මාර්ගෝපදේශ නිකුත් කළේය.

කෙසේ වුවද  මාධ්‍යවේදීන්ට අවශ්‍ය නම් එක්සත් ජනපදයේ, යුරෝපා සංගමයේ රටවලින් සහ එක්සත් රාජධානියේ තොරතුරු දැනගැනීමේ නිදහස පිළිබඳ පවතින නීති රීති හරහා  තොරතුරු ඉල්ලීම් භාවිතා කරමින්, නීතිය බලාත්මක කිරීමේ ෆෙඩරල් ආයතන විසින් ගනු ලබන ඩ්‍රෝන් දර්ශන ලබා ගත හැකිය.

මීට අමතරව, මාධ්‍යවේදීන්ට  චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප ද ඉල්ලා සිටිය හැකිය. 2015 දී, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් හි විමර්ශණාත්මක වාර්තාකරුවන් විසින් ඩිජිටල් ග්ලෝබ් (දැන් මැක්සාර්) චන්ද්‍රිකා උපයෝගී කරගනිමින් භාණ්ඩ නැව් මගින් මියන්මාරයේ සිට වහල් මිනිසුන් ප්‍රවාහනය කරන ආකාරයත් මෙම මිනිසුන් මසුන් ඇල්ලීමට බලහත්කාරකමින් සේවයේ යොදවන බවත් තහවුරු කරන චන්ද්‍රිකා  සාක්ෂි ලබා ගත්හ. පුලිට්සර් ත්‍යාගයට පවා  සුදුසකම් ලද තායි මුහුදු ආහාර කර්මාන්තයේ වහල් ශ්‍රමය යෙදවීමේ කතාවට ඔවුහු මේ  දත්ත භාවිත කළහ. මේ කතාව පසුබිම් කරගෙන  “ඔබ මිලදී ගන්නා මාළු වහලුන් විසින් අල්ලන ඒවාද, Are Slaves Catching the Fish You Buy?”  යන හිසින් ප්‍රචාරය වූ කතාවෙන් පසුව මෙම වහලුන් 2,000ක් නිදහස් කරන ලද අතර විමර්ශනය එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රයත්නයන්ට ලොකු බලපෑමක් කළේය.

චන්ද්‍රිකාවලට ආපදා වාර්තාකරණය සඳහා දත්ත සැපයිය හැකිය. ක්වාර්ට්ස් හි (Quartz) හි මාධ්‍යවේදී ඩේවිඩ් යානොෆ්ස්කි කැලිෆෝනියාවේ නියඟය මත සිතියම් සහ ප්‍රස්ථාර 100කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කිරීමට චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප සහ දත්ත භාවිතා කළේය. ඩ්‍රෝන යානා තරම් කුඩා නොවූ වද ආයෝජනයට සාපෙක්ෂව විශාල පරාසයක ඉහළ මට්ටමේ අවබෝධයක් ලබා දීමට චන්ද්‍රිකාවලට හැකියාව ඇත.

ඩ්‍රෝන යානා මිල අධිකය. ඉගෙනීමට ද කාලයක්  ගත වේ

 විනෝදාංශය සඳහා භාවිත කරන මාදිලි වෙළෙඳපොළේ සාපේක්ෂව මිල අඩු වුවද  දිගු බැටරි ආයු කාලයක් සහිත වාණිජ ඩ්‍රෝන යානයක් යුරෝ 10,000 ($11,700 USD) ට වඩා වැඩි විය හැකිය. එසේම උපකරණ පිරිවැයට අමතරව, ඉගෙනීම සහ බලපත්‍ර ලබා ගැනීම සඳහා ද යම්  කාලයක් ගත විය හැකිය.

“ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කිරීම විශේෂිත නිපුණතාවක් ,” නිදහස් ඩ්‍රෝන් ක්‍රියාකරුවෙකු වන ජොනී මිලර් පවසයි. ජොනි මිලර් යනු  ගෝලපීය අසමානතාව තදබල ලෙස නිරූපණය කරන ඩ්‍රෝන ඡායාරූප ගැනිමේ ව්‍යාපෘතියක් වූ Unequal Scenes. (අසමාන දර්ශන) ක්‍රියාත්මක කළ චරිතයයි. ඔහුගේ  මෙම ඡායාරූප ටයිම්  (TIME) සඟරාව වැනි ප්‍රකාශනවල පළ වී ඇත.

‍ජොනී මිලර්  දකුණු අප්‍රිකාවේ කේප් ටවුන් හි  හි africanDRONE ව්‍යාපෘතියේ සමා නිර්මාතෘවරයෙකි.

“ඔබ ඩ්‍රෝන සම්බන්ධව කටයුතු කරද්දී ඒ සඳහා අතිරේක කුසලතා , විවිධ අනුපූරක කුසලතා අවශ්‍යයි,” මිලර් පවසයි. “අවශ්‍ය ප්‍රතිඵලය ලබා ගැනීම ;  තමන් ආරක්ෂා වීම ; තත්ත්වයන් පිළිබඳ නිසි අවබෝධයකින් යුතුව ක්‍රියාත්මක වීම වැදගත්ය.  සැබෑ ප්‍රතිඵල ළඟාකළද  ඩ්‍රෝනවලට යම් සංකීර්ණත්වයක් ඇත.

මෙය ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී තත්ත්ව ඉක්මනින් නරක අතට හැරිය හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් ඩ්‍රෝන මෙහෙයවන්නා   ඩ්‍රෝන යානය තමන්ට ඇසට පෙනෙන මානයේ  තබා ගත යුතුය.

එසේම  ආරක්ෂිතව ගොඩබෑමට හැකි විය යුතුය.  වාණිජ ඩ්‍රෝන යානාවක් නම් එය ගුවන් ගත කරන අවස්ථාවේ  බැටරි හොඳ මට්ටමක තිබිය යුතුය. අවම වශයෙන් විනාඩි විස්සකවත් ආයු කාලයක් තිබිය යුතුය. ආයු කාලය විනාඩි විස්සක් හෝ ඊට අඩු විය හැකිය.වරක් මාධ්‍යවේදියෙකු ගේ ඩ්‍රෝන යානයක් පියාසර කරන අතරතුර බැටරි බලය අඩුවීම නිසා සිදුවූ අලකලංචිය ඊශ්‍රායල ඡායාරූප මාධ්‍යවේදියා වන ඇපෙල්බාවුම් සිහිපත් කළේය. එය කඩා වැටුණද  වාසනාවකට මෙන් කිසිවෙකුට තුවාල සිදුවී නොමැත.

“ඩ්‍රෝන යානයේ ක්‍රියාවන්ට ඊට අණ දෙන්නා නියමුවා සැමවිටම වගකිව යුතුය. එය අහසින් වැටී යමෙකු මරා දැමුවහොත්, ඔබ හිරේ යයි.” මිලර් පවසන්නේ එලෙසිනි.

ඩ්‍රෝන භාවිතය සම්බන්ධ සම්පූර්ණ පුහුණුව ලබා දෙන වෘත්තීය පුහුණු සහ රසායනාගාර තිබේ. 2017 දී, ජනමාධ්‍යවේදීන්  පුහුණු කිරීමේ ආයතනයක් වන පොයින්ටර් (Poynter), ඇමෙරිකාවේ ජාතික පුවත්පත් ඡායාරූප ශිල්පීන්ගේ සංගමය, නෙබ්‍රස්කා විශ්ව විද්‍යාලයේ ඩ්‍රෝන මාධ්‍යකරණය පිළිබඳ විද්‍යාගාරය සහ ජනප්‍රිය චීන ඩ්‍රෝන් නිෂ්පාදකයෙකු වන ඩීජේඅයි  (Da-Jiang Innovation- DJI) සමඟ එක්ව එක්සත් ජනපදයේ මාධ්‍යවේදීන් 400 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් නීත්‍යානුකූලව සහ ආරක්ෂිතව ඩ්‍රෝන  ක්‍රියාත්මක කිරීමට පුහුණුවක් ලබා දුන්හ.

නමුත් ඩ්‍රෝන භාවිත ය සම්බන්ධයෙන් පවතින රෙගුලාසි, කාලය සහ ඊට යන පිරිවැය කුඩා ප්‍රවෘත්ති ආයතන සහ ස්වාධීන නිදහස් සේවකයින් ට පුවත්පත් කලාව සඳහා ඩ්‍රෝන් [ප්‍රතිලාභ] ප්‍රයෝජන ගැනීමෙන් වළක්වයි.මේ හේතුවෙන් . බොහෝ පුහුණු වැඩසටහන් අත්හිටුවන්නට සිදුව ඇත.

වේට් පැවසුවේ කොවිඩ් 19 වසංගතයද නෙබ්‍රස්කා විශ්ව විද්‍යාලයේ ඩ්‍රෝන් මාද්‍යකරණය පිළිබඳ වැඩසටහන් පසුබෑමට ලක් කළ බවය. “අසමමුහුර්ත ඉගෙනීමේදී ඩ්‍රෝන යානා පිළිබඳ සදාචාරාත්මක සංවාද පැවැත්වීම දුෂ්කර ය,” ඔහු සඳහන් කළේය..

විකල්පයක් ලෙස, ප්‍රවෘත්ති කාමරවලට පළපුරුදු ඩ්‍රෝන් ක්‍රියාකරුවන් සහ විවෘත මූලාශ්‍ර දත්ත ව්‍යාපෘති(Open source)  සමඟ හවුල් විය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස, ඇෆ්‍රිකන් ඩ්‍රෝන් africanDRONE යනු ඩ්‍රෝන් මාධ්‍යකරණය ද ඇතුළුව “හොඳ සඳහා ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කිරීමට කැපවී සිටින” සර්ව-අප්‍රිකානු සංවිධානයක් වන අතර ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා සිටින   ප්‍රජා හවුල්කරුවන් ඔවුහු සාදරයෙන් පිළිගනිති.

ඇෆ්‍රිකන් ඩ්‍රෝන් (africanDRONE) හි සම-නිර්මාතෘ ෆ්‍රෙඩ්රික් ම්බුයු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපවල සාවද්‍ය ලෙස හෝ අසම්පූර්ණ ලෙස නිරූපණය කර ඇති ටැන්සානියානු පහත්බිම් සහ මුඩුක්කු නැවත සකස් කිරීම සඳහා ලෝක බැංකුව සහ ටැන්සානියානු රජය විසින් අරමුදල් සපයන සැන්සිබාර්  සිතියම්කරණ ව්‍යාපෘතිය  (ZMI,) මෙහෙයවීය.

මෙම ව්‍යාපෘතිය නම්වුනේ රමණි හුරියා යන නමිනි. කිස්වාහිලි භාෂාවෙන් එහි අරුත අපේ සිතියම යන්නය. එම ව්‍යාපෘතිය, ගංවතුරෙන් වැඩි ප්‍රදේශ හඳුනාගත් ප්‍රවේශ විය හැකි සිතියම් සෑදීම සඳහා ඩ්‍රෝන සහ විවෘත ප්‍රවේශ සිතියම්කරණ මෘදුකාංගයක් වන ඕපන් ස්ට්‍රිට් මැප් (OpenStreetMap) භාවිතා කළේය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන්, සිතියම් වඩාත් වැදගත්කමක් ගෙන ඇති අතර ප්‍රජාවන්ගේ ඉහළ මට්ටමේ තොරතුරු රාශියක් ඇතුළත් වේ.

මෙවැනි ව්‍යාපෘති ඩ්‍රෝන යානා අතින් තනිකරම සිදු වන්නක් නොවේ. බොහෝ ඩ්‍රෝන් ව්‍යාපෘතිවල සියයට 80ක් අවහ්‍ය වන්නේ නිසි ලෙස සැලසුම් කිරීම සහ විශ්ලේෂණයයි.  ඩ්‍රෝන් පියාසැරිය නියෝජනය වන්නේ සියයට 20ක් පමණක් බව ම්බුයු ( Mbuyu) සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ජොනි මිලර් ගේ අදහසයි. . මෙම ව්‍යාපෘති සඳහා මාස කිහිපයක් ගතවේ.

“මෙය සාර්ථකව කිරීමට කණ්ඩායමක් අවශ්‍යයි, මෙම ඩ්‍රෝන යානා පියාසර කිරීමට ඉගෙන ගත යුතුයි. , සිතියම්වලට අවශ්‍ය රටා වට තුළ ඩ්‍රෝනය පියාසර කරවිය යුතුයි.  පසුව  තීරණාත්මක ලෙස ප්‍රජාව සමඟ අන්තර්මුහුණත  ලබා ගැනීමට ඔබ ප්‍රජාව  පුහුණු කළ යුතුයි. භූමියේ සිතියම් ගත කළ හැකි ප්‍රජාවේ පුද්ගලයින් හඳුනාගෙන ඔවුන්ගේ සහය ලබා ගැනීම  අවශ්‍යයි. එසේ නැතිව ඩ්‍රෝන යානාවලට පැරෂුට් එකක් වගේ ඇවිත්  කතාව කියන්න බැහැ. භූමියේ කතාව මුලින්ම හඳුනාගත යුතුයි.”ජොනි මිලර් එසේ සඳහන් කරයි.

හවුල්කාරිත්වයන් ඩ්‍රෝන ක්‍රියාකාරීත්වය අර්ථවත් කරවයි. ඒ මන්ද යත්  සිතියම් සෑදීමට භාවිතා කරන ලද eBee ඩ්‍රෝන යානා යුරෝ 10,000 සහ 20,000 ($11,700 සහ $23,400 USD) අතර වේ.

ලෝක බැංකුව සහ ටැන්සානියානු රජය විසින් අරමුදල් සපයන africanDRONE, ප්‍රජාවන් සහ මාධ්‍යවේදීන් සමඟ සහයෝගීව සිදු කරන ලද ඩ්‍රෝන් සිතියම්කරණ ව්‍යාපෘතියක් වන රමණි හුරියාට පෙර (වමේ) සහ පසු (දකුණ) Dar es Salaam හි සිතියමක්. රූපය: තිර රුවක් (Screenshot)

ප්‍රජා හවුල්කරුවන් සමඟ දිගුකාලීන ව වැඩේට බහින්න

ප්‍රවෘත්ති ආයතනවලට සහ නිදහස් මාධ්‍යවේදීන්ට කතන්දර කීම සඳහා ඩ්‍රෝන යානා භාවිතා කරන ප්‍රජා හවුල් ව්‍යාපෘති සංවර්ධනය කිරීම සඳහා අරමුදල් සඳහා ඉල්ලුම් කළ හැකිය.

එක්සත් රාජධානියේ සෙන්ස්මේකර් (Sensemaker) ව්‍යාපෘතිය මේ සම්බන්ධයෙන් යම් උපක්‍රමයක් අනුගමනය කළේය.  මධ්‍යම ලැන්කෂයර් විශ්ව විද්‍යාලයේ සිවිල් ඩ්‍රෝන් මධ්‍යස්ථානය, මැන්චෙස්ටර් ඊවිනින් නිව්ස්  සහ ක්‍රින්ගල් බෘක් ප්‍රාථමික පාසල අතර සහයෝගීතාවයක් ඇති ගූගල් නිව්ස් ඉනිෂියේටිව්  Google News Initiative අරමුදල් මත සිදු කරන ලද මෙම ව්‍යාපෘතිය පුවත්පත් කලාව සඳහා ඩ්‍රෝන ඇතුළු ‘සංවේදන’ යන්ත්‍ර භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළේය.

මධ්‍යම ලැන්කෂයර් විශ්ව විද්‍යාලයේ ව්‍යාපෘති ප්‍රධානී සහ සහකාර මහාචාර්ය ජෝන් මිල්ස් මේ පිළිබඳව පවසන්නේ මෙවැන්නකි. “පරිසර දූෂණය පිළිබඳ කතන්දර, පින්තූරවලින් එන  කතන්දර, අප තවමත් සිතාගෙන නැති දේවල් පිළිබඳ කථා. මේවා සියල්ල පුවත්පත් කලාවට දායක වෙනවා.”

මැන්චෙස්ටර් ඊවිනින් නිව්ස් (Manchester Evening News) හි ප්‍රකාශක පෝල් ගලගර් පැවසුවේ, කතන්දර කීම ආරම්භ වූයේ පවතින දත්ත කට්ටලයකින්  කතන්දරයක් සෙවීමට උත්සාහ කිරීමෙන් නොවන නිසා මෙම මුලපිරීම අද්විතීය එකක් වූ බවය. ඒ වෙනුවට, මාධ්‍යවේදීන් සහ ප්‍රජා හවුල්කරුවන් ප්‍රශ්න ඇසූ අතර සාර්ථක වාර්තාවකට පසුබිම් විය හැකි  දත්ත රැස් කළ බව ඔහු පවසයි. .

මැන්චෙස්ටර් හි ක්‍රින්ගල් බෘක් ප්‍රාථමික පාසලේ පරිපාලනය වායු දූෂණය ගැන සැලකිලිමත් වූ බව සහකාර ප්‍රධාන ගුරුවරයා වන ලුයිස් ටේලර් පැවසීය. ඇය නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් හඳුනාගැනීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ සෙන්ස්මේකර් Sensemaker කණ්ඩායමකට සම්බන්ධ වූ අතර මැන්චෙස්ටර් ඊවිනින් නිව්ස් ඔවුන්ගේ උත්සාහයන් පිළිබඳව වාර්තා කළාය. නිරීක්‍ෂණය කිරීමෙන් පසුව, ගලාගර්  පැවසුවේ, ඔවුන් උදෑසන සහ මධ්‍යම රාත්‍රියේ පරිසර දූෂණය ඉහළ ගොස් ඇති බවත්, පාසල් හැර යන සහ රැගෙන යන වේලාවන් සමඟ සමපාත වූ බවත්ය. මෙම උත්සාහය පිළිබඳව පාසල දෙමාපියන්ට ප්‍රසිද්ධ ඉදිරිපත් කිරීමක් කළ අතර මෙය හැසිරීමේ වෙනසක් ඇති කළේය. අඩු කාර්, අඩු පරිසර දූෂණය එයින් ඔවුන් අවබෝධ කරගත් එක් දෙයකි.

පාසලේ ප්‍රධානී හෙලන් චේස් පැවසුවේ “එය අපි අන්තර්ජාලයේ ගූගල්වලින්  උකහා ගත් දෙයක් නොවේ. “එය දැන් මෙහි සිදුවන සජීවී දත්ත සහ සංඛ්‍යාලේඛන මත ඩ්‍රෝන උපකාරයෙන් අවබෝධ කර ගත් දෙයකි.  ඔවුන්ට ඒ ගැන තර්ක කළ නොහැක. එය අපට ශක්තියක් .“

රෙගුලාසි කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න

ඩ්‍රෝන් සහතික කිරීමේ අවශ්‍යතා ජාතික වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වන අතර වෙනස් වන අතර  එය  කාලයෙන් කාලයට  වෙනස් වේ

යුරෝපීය සංගමයේ ගුවන් සේවා ආරක්ෂණ ඒජන්සිය (EUASA) ඩ්‍රෝන් නියාමනය සඳහා අවදානම් මත පදනම් වූ ප්‍රවේශයක් භාවිත කරයි. ඩ්‍රෝන් භාවිතය විනෝදාස්වාද කාර්යයක් හෝ වාණිජ අරමුණු මත කියා වෙනස් වන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට, ඩ්‍රෝන යානා නියාමනය කරනු ලබන්නේ එහි බර සහ ක්‍රියාකාරකම් මත පදනම්වය. යුරෝපා සංගමය  ඩ්‍රෝන් ක්‍රියාකරුවන් සඳහා  handy explainer නම් ප්‍රකාශනය  නියාමන කාණ්ඩ සහ බලපත්‍ර ලබා දීම පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කර ඇත.

යුරෝපීය සංගමයේ නීතිය තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක නොවන එක්සත් රාජධානියේ දී ඩ්‍රෝන යානාය භාවිතයේ අරමුණ කුමක් වුවද එම සියලුම ඩ්‍රෝන පරීක්ෂා කොට  ලියාපදිංචි කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

එක්සත් ජනපදයේ, වාණිජ සහ විවේක ඩ්‍රෝන ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ඩ්‍රෝන් සහතික කිරීමේ අවශ්‍යතා වෙනස් වේ. වාණිජමය භාවිතය සඳහා ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා අධිකාරියේ කුඩා UAS රීතිය (107 කොටස) යටතේ, ඩ්‍රෝන් ක්‍රියාකරුවන් ආරක්ෂිත ක්‍රියා පටිපාටි, මෙහෙයුම් සහ රෙගුලාසි පිළිබඳ අවබෝධය ප්‍රදර්ශනය කිරීම සඳහා දුරස්ථ නියමු සහතිකයක් ලබා ගත යුතුය. සහතිකයට විභාග පරීක්ෂණයක්  ඇතුළත් වන අතර සෑම වසර දෙකකට වරක් එය  අලුත් කළ යුතුය.

රෙගුලාසි සහ ඒවායේ අසමමිතික ඇඟවුම් පිළිබඳ වාර්තා කිරීම ද ඩ්‍රෝන භාවිත කිරීමට  බලාපොරොත්තු වන මහජනතාව වෙනුවෙන් සිදු කරන සේවයකි.

“ඩ්‍රෝන යානයක් යනු එක්තරා පියස්සකි. ” මිලර් පැවසීය. “ඉහළ සිට සෑම කෙනෙකුම දැකීමට හැකිවීම ඓතිහාසිකව ධනවතුන්ට සහ ආණ්ඩු සඳහා වෙන් කරතිබුණි. . නමුත් දැන් හදිසියේම  සාමාන්‍ය පුද්ගලයෙකුට වුවද  තමා අවට භූමිය විශ්ලේෂණය කිරීම සඳහා ඩ්‍රෝන භාවිතා කළ හැකිය. ඒ අතින් එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී තාක්ෂණයක් විය හැකිය, නමුත් එය රිදී උණ්ඩයක් නම් නොවේ. හුදෙක් එය මානසිකත්වයේ  මාරුවක් පමණි ”

මෙම ලිපිය මොනිසා සෙන්ගුල් ජෝන්ස් (Monika Sengul-Jones) විසින් ලියන ලද අතර එය මුලින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ DataJournalism.com හි ය

අතිරේක මූලාශ්‍ර ලිපි

Tips for Drone Journalism

Drones in Media Bring New Perspectives, Ethical Issues

What Journalists Can Learn from Navalny’s Investigative Team in Russia

ලේඛිකාව ගැන .

ආචාර්ය මොනිකා සෙන්ගුල්-ජෝන්ස්  නිදහස් පර්යේෂිකාවකි. ලේඛිකාවක් සහ ඩිජිටල් සංස්කෘතීන් සහ මාධ්‍ය කර්මාන්ත පිළිබඳ විශේෂඥවරියකි.

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

මිනිස් ජාවාරම – එළිපිට සැඟවුණු නපුර

කතෘගේ සටහන: ඉදිරි මාස කිහිපය සඳහා,විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යවේදීන්ගේ ගෝලීය ජාලය (GIJN) විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලබන්නේ  සංවිධානාත්මක අපරාධ විමර්ශනය කිරීම සඳහා වන වාර්තාකරුගේ මාර්ගෝපදේශයෙන් ලබාගත් ලිපි මාලාවකි.  එය නොවැම්බර් මාසයේදී පවත්වන   Global Investigative Journalism Conference  (ගෝලීය ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදීන්ගේ සම්මන්ත්‍රණයේදී) සම්පූර්ණයෙන්ම ආරම්භ වේ. මිනිස් ජාවාරම විමර්ශනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කරන මෙම කොටස ලියා ඇත්තේ  මාර්තා මෙන්ඩොස් ය. දෙවරක්ම පුලිට්සර් ත්‍යාගය හිමිකරගෙන සිටින මාර්තා  තායි මුහුදු ආහාර කර්මාන්තයේ වහල් ශ්‍රමය භාවිත කිරීම හෙළිදරව් කළ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් කණ්ඩායමේ ප්‍රමුඛතම සාමාජිකාවකි.  මිනිස් ජාවාරම ආවරණය කිරීම සඳහා තවත් ඉඟි සහ මෙවලම් ගැන උනන්දුවක් දක්වන අය සඳහා, මෙන්ඩෝසා විසින් සත්කාරකත්වය සපයන GIJN වෙබ් සම්මන්ත්‍රණය බලන්න.

මිනිස් ජාවාරම යනු මාධ්‍යවේදීන්ට යම් බලපෑමක් සහ තීරණාත්මක බවත් නිර්මාණය කරවන ලෙස  විමර්ශණය කළ හැකි ලොව පුරා පැතිරුණු එසේම නොනවතින අපරාධයකි. බොහෝ විට නූතන වහල්භාවය යනු අසල්වැසි සම්බාහන මධ්‍යස්ථානයක හෝ දේශීය නැව් තටාකයක නැංගුරම් ලා ඇති ධීවර බෝට්ටුවක සැගවුණු නපුරකි.

එම ජාවාරමේ මූලික කාණ්ඩ දෙකක් ඇත.  මේ මිනිස් ජාවාරම් කාණ්ඩ දෙකින්   අඩක් පමණ නියෝජනය කරන්නේ ලිංගික සූරාකෑමය. අනෙක  ශ්‍රම අපයෝජනයයයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ දත්ත වලට අනුව ලෝකයේ ඕනෑම දිනයක  නූතන වහල්භාවයට ගොදුරු වන ප්‍රමාණය මිලියන 40 ක් පමණ වන බවට සැලකෙයි. ඔවුන් අතරින්  වැඩි වශයෙන්  සිටින්නේ කාන්තාවන්ය. ඊට අමතරව  පිරිමින් සහ කුඩා ළමයින් ද සිටින බව හෙළි වී ඇත. ජාත්‍යන්තර කම්කරු සංවිධානයේ ගණනයන්ට අනුව  මෙම මිනිස් ජාවාරම්කරුවන්, අපරාධකරුවන්,  සහ වහල් භාවයේ යොදවන හාම්පුතුන් සියල්ල එක්ව  වසරකට ලබන අයථා ලාබය ඩොලර් බිලියන 150ක් පමණ වෙයි.

මිනිස් ජාවාරම් විමර්ශනය කිරීම එක්තරා බියජනක කාර්යයක් විය හැකිය. . මාධ්‍යවේදීන්ට කතා කිරීම මිනිස් ජාවාරමේ  වින්දිතයන් බරපතළ අනතුරකට යොමු කරවන කරුණකි.  ඔවුන් බොහෝ විට සිටිනුයේ  කම්පා සහගතවය. ඔවුන් ව ග්‍රහණයකට ලක් කරගෙන සිටිය පුද්ගලයන් ගැන ඔවුන් පසුවන්නේ භීතියෙනි. ඔවුන්ට අනතුරු අඟවා ඇත්තේ මාධ්‍යවේදියකුගෙන් තබා කිසිවකුගෙන් කිසිද උදව් උපකාරයක් නොඉල්ලන ලෙසය.

ඔවුන් මාධ්‍යවේදීන් සමඟ කතා කිරීම  ඔවුන්ගේ ජීවිත අවදානමක හෙළීමකි. එබැවින් මෙවැනි කටයුතුවලට පිවිසිය යුත්තේ ඉතා ප්‍රවේසම් සහගතවය. ඒ  මේවාට සම්බන්ධ වන අපරාධකරුවන් වෙනත් ඕනෑම මිනිස්  සූරා කෑමකට පවා පසුබට නොවන  අපරාධකරුවන් වීමය. ඔවුන් නිර්දය විය හැකි අතර, ඔවුන්ගේම අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.

කාත් එක්ක කතා කරන්නද?

මිනිස් ජාවාරමේ  වින්දිතයන් සමඟ කතා කිරීමේදී අවධානය යොම කළ යුතු ප්‍රවේසම් සහගත බව  මනසේ තබාගෙන කටයුතු කරන  මාධ්‍යවේදීන්ට උපකාර සහ මූලාශ කර ගත හැකි, නූතන වහල්භාවය අවසන් කිරීමට ක්‍රියා කරන රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (එන්ජීඕ) ඇතුළු ආයතන ගණනාවක් තිබේ.  සංක්‍රමණ සඳහා වූ ජාත්‍යන්තර සංවිධානය (International Organization for Migrants) , මින්දරූ පදනම Minderoo (walk Free), පොලාරිස් (Polaris) ව්‍යාපෘතිය සහ කතෝලික පුණ්‍යායතන වැනි ගෝලීය සංවිධානවලට නිශ්චිත කලාපවල විශේෂිත ගැටලු  පිළිබඳ විශාල දළ විශ්ලේෂණයක් ලබා දීමට බොහෝ විට හැකි රට තුළ නියෝජිතයින් සිටී.

මේ ආයතන අතුරින්  ජාත්‍යන්තර යුක්ති මෙහෙයුම (International Justice Mission) වැනි, අපරාධකරුවන් හඳුනා ගැනීමට, අත්අඩංගුවට ගැනීමට සහ නඩු පැවරීමට නීතිය බලාත්මක කිරීම ආදී කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කරයි.  Issara Institute ආයතනය වැනි තවත් අය මේ සම්බන්ධ විගණනයන් පැවැත්වීම සහ කම්කරුවන්ට හඬක් දීමට අදාළව සංක්‍රමණික ප්‍රජාව සහ ව්‍යාපාර සමඟ කටයුතු කරති. තවද නූතන වහල්භාවය වර්තමාන සමාජය තුළ පැවතීමට බලපාන  සාධක  වෙනස් කිරීම අරමුණු කරගත් වහලුන් නිදහස් කිරීම වැනි කණ්ඩායම් තිබේ. බොහෝ රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලට ආගමික  පදනමක් ඇති අතර  සමහර ආයතන රජය විසින් පාලනය කරනු ලබන ඒවාය. එමෙනම් ඇතම් සංවිධාන තම මූලික මාතෘකාව හෝ රට කේන්ද්‍ර කරගත් ඒවා වේ.

මිනිස් ජාවාරම විමර්ශනය කිරීමේ පළමු පියවර වන්නේ ප්‍රදේශයේ හැකි තරම් සංවිධාන සමඟ කතා කිරීමයි – අවම වශයෙන් එවැනි ආයතන, සංවිධාන 10ක් 12ක් සමඟවත් මේ පිළිබඳව කතා කළ යුතුය.  වහල්භාවයට ලක් ව සිට එයින් මිදුණු සිටි දිවි ගලවා ගත් අය  මාධ්‍යවේදීන් වෙත හඳුන්වා දීමට මෙම සංවිධානවලට හැකියාව ඇත. එසේම මෙතෙක් නීතිය ක්‍රියාත්මක කෙරුණු අවස්ථා පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමටද ඔවුන්ට හැකිය. වහල් භාවයට එරෙහිව සිදු කෙරුණු  පූර්ව නඩු පැවරීම් පෙන්වා දීමට සහ  මිනිස් ජාවාරම් සොයා ගැනීමට ඉඩ ඇති විශේෂිත ප්‍රදේශ හඳුනා ගැනීමට හැකියාවක් ඇත.

මැලේසියාවේ, රබර් අත්වැසුම් කම්හල්වල සේවය කිරීමට එන කම්කරුවන්ගෙන් සේවයට බඳවා ගැනීමේ ගාස්තුවක් අය කිරීම එක් නිදසුනකි. සංක්‍රමණික සේවකයන්ගෙන් එලෙස බඳවා ගැනීමේ ගාස්තුවක් අය කිරීම නීති විරෝධී ශ්‍රම අපයෝජනයකි.   ඩුබායි සහ අබුඩාබි වැනි මැදපෙරදිග නගරවල පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ලිංගික වෙළඳාම දියුණු වී ඇති අතර විදේශීය කාන්තාවන් ගෘහ සේවයේ මුවාවෙන් මෙරටට ගෙන්වාගෙන ලිංගික ක්‍ෂේත්‍රයේ සේවය කිරීමට බල කර ඇත. වානිජ ධීවර කර්මාන්තයද වහල් භාවය සම්බන්ධයෙන් නමක් දරන ලයිස්තුගත වී ඇති අතර, කිසිදු අධීක්ෂණයකින් තොරව මහ මුහුද මැද මේ ශ්‍රම අපයෝජනයට කම්කරුවෝ ගොදුරු වෙති.

  මෙවැනි සංවිධාන හරහා හඳුනා ගන්නට ලැබෙන මිනිස්  මූලාශ්‍රවලට අමතරව  බොහෝ රජයන් සහ එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් සකස් කරන ලද නූතන වහල්භාවය පිළිබඳ නිශ්චිත, භූමි තොරතුරු සපයන වාර්ෂික වාර්තා ප්‍රකාශයට පත් කරයි. මේවාට ඇතුළත් වන්නේ: මත්ද්‍රව්‍ය හා අපරාධ පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලයේ පුද්ගලයන් ජාවාරම් කිරීම පිළිබඳ ගෝලීය වාර්තාව (Global Report on Trafficking in Persons), එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පුද්ගල ජාවාරම් පිළිබඳ වාර්තාව සහ මිනිස් ජාවාරමට එරෙහිව යුරෝපා සංගමයේ ඒකාබද්ධ වාර්තාව  (Trafficking in Persons Report) එමෙන්ම එක්සත් ජනපද කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ළමා ශ්‍රමිකයන් හෝ බලහත්කාර ශ්‍රමිකයන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද භාණ්ඩ ලැයිස්තුවක් ( List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor) වාර්ෂිකව ප්‍රකාශයට පත් කරයි. කාම්බෝජයේ රෙදිපිළි, ඉන්දියාවේ පාපන්දු බෝල හෝ යුක්රේනයේ ගල් අඟුරු වැනි සැක සහිත භාණ්ඩ 155ක් පිළිබඳව එම වාරතාවේ සඳහන් වෙයි.මෙම නිෂ්පාදන සැපයුම් දාමවල කවර අදියරකදී හෝ වහල් භාවය ඇතුලු ශ්‍රම අපයෝජනයන් විය හැකි  බව එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

මෙම විෂය පිළිබඳව විමර්ශණය කරන මාධ්‍යවේදීන්ට වගවීමේ ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධ වැඩි කටයුත්තක් පැවරෙන්නේ මෙම මිනිස් ශ්‍රම සූරාකෑමට  අදාළ මූල්‍ය ගනුදෙනු සහ සැපයුම් දාම පිළිබඳව ක්‍රියා කිරීමේදීය.  මෙය සිදු කිරීමේ හොඳම ක්‍රමය වන්නේ  පළමුව සියල්ල හොඳින් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. ශ්‍රම අපයොජනය කොට ලාබ උපයන්නන් පිළිබඳව විමර්ශණය කිරීමේදී ඊට අදාල තත්තව පිළිබඳව හැකි සියලුම ආකාරයෙන්  නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.  ඇතැම් නිෂ්පාදනවල ලේබල් සහ වෙළඳ නාම, එම නිෂ්පාදන අනුගමනය කරන පිළිවෙත්  හෝ වින්දිතයින් පිළිබඳව නිරීක්ෂණය කිරීම වැදගත්ය.

 ශ්‍රම සැපයුම් දාම සඳහා, වෙළඳ දත්ත මාධ්‍යවේදීන්ට විශේෂිත කර්මාන්තශාලා වලින් වෙනත් රටක ගැනුම්කරුවන් වෙත නැව්ගත කිරීම් නිරීක්ෂණය කිරීමට ඉඩ සලසයි.

ශ්‍රම අපයෝජනයේදි එහා මෙහා වන මුදල් පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා ගැනීම සඳහා තවත් වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වන්නේ වාර්ෂික ආදායම්, ව්‍යාපාරික හවුල්කරුවන්  පිළිබඳව හෙළිදරව් කරන  ආයතනික වාර්තා ය.

 මිනිස් ජාවාරම සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයින් සහ වෙනත් සංවිධාන සමඟ ඇති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනා ගැනීමට අධිකරණ වාර්තා ද ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.

සිද්ධි අධ්‍යයන

ද ගාඩියන්: කොවිඩ් වසංගතය මැද රහසිගතව උතුරු කොරියානු වහල් ශ්‍රමය භාවිතා කර චීන කර්මාන්තශාලාවලින් එක්සත් රාජධානිය ට යැවුණු ආරක්ෂිත ඇඳුම් කට්ටල

ඡායාරූපය: තිර රුවක් (Screenshot)

ගෝලීය කොවිඩ් -19 වසංගතය ලොව පුරා පැතිර යද්දී, වෛද්‍ය මුහුණු ආවරණ  අත්වැසුම්, සොබ් සහ සෞඛ්‍යාරක්ෂිත වෛද්‍ය ගවුම් සඳහා ඇති ඉල්ලුම වේගයෙන් ඉහළ ගියේය.  එම භාණ්ඩ බොහොමයක් නිෂ්පාදනය වූයේ  චීන කර්මාන්ත ශාලාවලය. මේ කර්මාන්තශාලාවල නිෂ්පාදන පිළිවෙත පිළිබඳව බ්‍රිතාන්‍යයේ පළවන ද ගාඩියන්  2020 නොවැම්බරයේදී, විශේෂ විමර්ශණයක් සිදු කොට ප්‍රකාශයට පත් කළේය.  එහිදී අනාවරණය වූ කරුණක් වූයේ එක්සත් රාජධානිය චීනයෙන් මිලදී ගනු ලබන්නේ රජය උතුරු කොරියානු බලහත්කාර ශ්‍රමය යෙදවුණු චීන සමාගම්වලින් පෞද්ගලික ආරක්ෂක උපකරණ මිලදී ගන්නා බවය. මාස තුනක් පුරා ගාඩියන් විමර්ශණාත්මක මාධ්‍යවේදීන් විසින් සිදු කරන ලද  මෙම විමර්ශණයෙන් ඔවුන්ට පෙනී ගියේ වහල්භාවයට පත් වූවන්, වැඩි වශයෙන් කාන්තාවන් බවය. ඔවුන් ගැන දැඩි සොදිසියකින් චීන කර්මාන්තශාලා හිමියො පසුවූහ. පිටතට යාම බොහෝ විට වැලකුනු අතර දවසකට  පැය 18ක් පමණ රැකියාවේ යොදවන බව හෙළි විය.

 උතුරු කොරියානු රාජ්‍ය තන්ත්‍රය කළේ   තම පුරවැසියන් විදේශ රැකියා සඳහා යවා පසුව ඔවුන්ගේ වැටුප් එකතු කර ගැනීමය. එය  එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය සහ එක්සත් ජනපදය අපරාධයක් ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇත.මෙම ගවේෂණාත්මක වර්තාවට ප්‍රතිචාර වශයෙන්  එක්සත් රාජධානියේ ආණ්ඩුව රජයේ කොන්ත්‍රාත් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් විනිවිදභාවයෙන් කටයුතු කරන බවට ප්‍රතිඥා දුන් අතර, මෙම සැපයුම් දාමවල ශ්‍රම අපයෝජනය හෙළා දකින බවත් එය අවසන් කිරීමට කටයුතු කරන බවටත් සහතික විය.

CNN: නොපැහැදිළි දිය –  ළමා වහල් වෙළඳාමේ ඇතුළාන්තය

ඡායාරූපය: වාර්තා චිත්‍රපටයෙන් තිර රුවක් (Screenshot)

ළමයින් මිල දී ගැනෙන්නේ ඩොලර් 250 කටය. ඔවුන් දින ගෙවන්නේ මාළු දැල් ලිහමිනි.  ඒ වෙනුවෙන් ඔවුන්ට සතයක්වත් ගෙවන්නේ නැත. 2019 පෙබරවාරි මාසයේදී CNN හි වාර්තාවක් ප්‍රාදේශීය ප්‍රවෘත්ති සංවිධාන සහ උපදේශකයින් වසර ගණනාවක් තිස්සේ පවසන දේ හෙළිදරව් කළේය: අප්‍රිකානු ළමයින් 20,000 ක් පමණ ඝානාවේ වෝල්ටා විලේ වහල්භාවයේ සිටිති. ඔවුන් වහල් භාවය වෙනුවෙන් ධීවරයන්ට විකුණන්නේ දෙමාපියන්මය. එසේ නැතහොත් තම දරුවා එළදෙනක් සඳහා හුවමාරු කරති. ඔවුන් පිළබඳව වාර්තාකරණය කාර්යය ඇදහිය නොහැකි තරම් භයානක ය. මෙම ක්‍රියාව සමාජයට නිරාවරණය කිරීම සඳහා  CNN මාධ්‍යවේදී කණ්ඩායම  කලින් වහල්භාවයට පත් වූ දරුවන් බේරා, නවාතැන් සහ අධ්‍යාපනය ලබා දෙන ප්‍රාදේශීය උපදේශකයෙකු සමඟ වැඩ කළහ. ඔවුන්ගේ වැඩසටහනේ  ළමයින් වැඩ කරන විට ඔවුන් පසුපස ගොස් සිදු කළ රූපගත කිරීම් ඇතුළත් වූ අතර  ඔවුන්ගේ පවුල්, මෙම ළමයින් වහල්භාවය සඳහා අත්පත් කර ගත් අය සහ බේරාගත් අය සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා කළේය. මෙම කාර්යය ජෝයි නිව්ස් හි 2017 දී විකාශය වූ ගුමුරින් මූලාශ්‍රගත වූ වාර්තා චිත්‍රපටයක් වන ස්ලේව්ස් ඔෆ් ද වෝල්ටා  චිත්‍රපටයද පදනම් කර ගැනිණි.  එය කලින් වහල්භාවයට පත් වූ දරුවන්ගේ කථා සහ ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට බලපෑ ආකාරය ද විස්තර කළේය.

ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්: වහලුන්ගෙන් මුහුදු ආහාර

ඡායාරූපය: තිර රුවක් (Screenshot)

මාස 18 ක කාලයක්  තුළ  ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් මාධ්‍යවේදීන් විසින් සිදුකරන ලද වහල් භාවය පිළිබඳව දීර්ඝ විමර්ශණයේදී කූඩුවල රඳවාගෙන සිටින මිනිසුන් මුහුදු මත්ස්‍යයන් අල්ලා ගැනීමට සහ ඔවුන් ඇසුරින් සැකසෙන මුහුදු ආහාර සහ සුරතල් සතුන් සඳහා වන කෑම නිෂ්පාදන  එක්සත් ජනපද සුපිරි වෙළඳසැල් වෙත සැකසෙන ආකාරය නිරීක්ෂණය කළහ. මෙම කාර්යය වෙනුවෙන්  2016 රාජ්‍ය සේවය සඳහා වූ පුලිට්සර් ත්‍යාගය පිරිනමන ලද අතර එය  වඩාත් වැදගත් ලෙස, මිනිසුන් 2,000කට වැඩි පිරිසකගේ නිදහසට හේතු විය.

නඩු පැවරීම්, මූල්‍ය අත්පත් කර ගැනීම් සහ ශ්‍රම සැපයුම් දාම වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා කර්මාන්තය පුරා කැපවීමක් සිදු විය.

ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් විමර්ශණය එළියට ආවේ තායිලන්ත මුහුදු ආහාර අංශයේ සංක්‍රමණික ධීවරයින් වහලුන් ලෙස සැලකීම විස්තර කරන ලද කතන්දර කථා කරන ලිපි මාලාවකින් පසුව ය. ඒවා මේ වහල් වෙළෙඳාම සම්බන්ධයෙන් යම් කරදරකාරී ස්වරූපයක් ගත්තද  ඒවා ට මෙම වාර්තාවෙන් තරම් බලපෑමක් සිදු කළ නොහැකි විය.  AP විමර්ශනය දැනට වහල්භාවයේ සිටින පුද්ගලයින් හඳුනාගෙන, පසුව වහල් ස්වාමිවරුන් සහ ඔවුන් සමඟ ව්‍යාපාර කරන අය වගකිව යුතු බව හඳුනාගෙන ඇත. සම්බාධක සහ තහනම් කිරීම් සඳහා පොළඹවන, ලොව පුරා ශ්‍රම අපයෝජන හෙළිදරව් කර ඇති සැපයුම් දාම විමර්ශන දුසිම් ගණනකින් පළමුවැන්න මෙම කාර්යය විය.

විහල්භාවය පිළිබඳව ගවේෂණයේදී උපයෝගී කර ගැනෙන ඉඟි සහ මෙවලම්

1 . ලිංගික හෝ ශ්‍රම සූරාකෑමෙන් දිවි ගලවා ගත් අය ගැන වාර්තා කිරීමට පෙර ව්‍යසන ආශ්‍රිත තොරතුරු ලබා ගැනීමේ සම්මුඛ සාකච්ඡා ගැන ඉගෙන ගන්න. පුවත්පත් කලාව සහ ව්‍යසනය  සඳහා වූ ඩාර්ට් මධ්‍යස්ථානය) Dart Center for Journalism and Trauma ට බොහෝ සම්පත් මෙන්ම ගෝලීය ගවේෂණාත්මක පුවත්පත් ජාලය (GIJN) ද ඇත. මූලාශ්‍ර සම්බන්ධ කර ආරක්ෂා කර ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව රාජ්‍ය නොවන සංවිධානවලින් ද විමසන්න.

2. වෙළඳ දත්ත එකතු කරන්නන් වන Panjiva සහ Importgenius ආනයන-අපනයන වාර්තා සපයන අතර එමඟින් වෙනත් රටක සිටින ගැනුම්කරු වෙත භාණ්ඩයක් සාදන ලද කර්මාන්තශාලාවේ සිට එය ගමන් කරන ආකාරය නිරීක්ෂණය කිරීමට මාධ්‍යවේදීන්ට ඉඩ සලසයි. නිශ්චිත කර්මාන්ත ශාලාවක සාදන ලද භාණ්ඩවල වෙළඳ නාම ද එයට ඇතුළත් විය හැකිය.

3. Open Corporates යනු අධිකරණ පද්ධති 130 ක සංස්ථා මිලියන 190 ක් පමණ ඇති ලෝකයේ සමාගම්වල විශාලතම විවෘත දත්ත ගබඩාවයි. ඒ සඳහා විශාල කැණීම් අවශ්‍ය වේ, නමුත් මාධ්‍යවේදීන්ට ආයතනික මණ්ඩල නිලධාරීන්, වාර්ෂික වාර්තා, සංවිධානයේ ලිපි සහ තවත් බොහෝ දේ නිරීක්ෂණය කළ හැකිය, පුද්ගලයන් සහ මුදල් එක් සමාගමකින් තවත් සමාගමකට ගැට ගසාඇති ආකාරය එයින් දක්වයි.

4. වහල් භාවය විමර්ශණය කිරීම සඳහා සම්බන්ධ කර ගත හැකි පාර්ශ්වකරුවන් සොයා ගැනීමට GIJN වැනි ජාල භාවිතා කරන්න. ජනමාධ්‍ය අරමුදල  Journalism Fund විසින් මෑතකදී ප්‍රකාශයට පත් කළ එකක් වැනි වාර්තාකරණ මුල පිරීම් භාවිතා කරන්න. මිනිස් ජාවාරම් ආවරණය කිරීම ඇදහිය නොහැකි තරම් දුෂ්කර ය, නමුත් වහල්භාවය පිළිබඳව සම්භවයක් ඇති රටවල මාධ්‍යවේදීන් සමඟ වැඩ කිරීමෙන් අදාල කාර්යය  වඩාත් ශක්‍ය කරයි.

5. සමාජ සම්මතයන් නැවත පරීක්ෂා කරන්න: සමහර විට නූතන වහල් භාවය පොදු භාවිතයක් ව පවතින අවස්ථාද ඇත.නිදසුනක් වශයෙන්, මැදපෙරදිග කෆාලා හෝ අනුග්‍රාහකත්ව ක්‍රමය බොහෝ විට තාවකාලික රැකියා සඳහා එහි යවන ලද ආසියානු කම්කරුවන්ට හිලව් වශයෙන් ඒ ඒ රටවලට  ණය බන්ධන ඇති කරයි; හයිටියේ රෙස්ටාවෙක් දරුවන් ගෘහ සේවක සේවිකාවන් ලෙස වැඩ කිරීමට ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් විසින් යවනු ලබන අතර ඔවුන්  ළමා වහල් සේවයේ ගොදුරු බවට පත් වේ.  ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් විසින් කරන ලද විමර්ශණයකදී  එක්සත් ජනපදයේ හවායි ධීවර බලඇණියේ වීසා යෝජනා ක්‍රමයක් හඳුනාගෙන ඇති අතර එමඟින් ඇමරිකානු කම්කරු නීති වලින් කිසිදු ආරක්ෂාවක් නොමැතිව විදේශීය සේවකයින්ට බෝට්ටු වල වැඩ කිරීමට ඉඩ සලසන බව අනාවරණය වී ඇත.

සිහි කල්පනාවෙන් සිටින්න

ගවේශණාත්මක මාධ්‍යවේදීන් කැපවී සිටින්නේ හඬක් නැති අයට හඬක් දීමටත් බලයේ සිටින අයට වගවීමටත්ය. මිනිස් ජාවාරම් විමර්ශනය කිරීම සහ හෙළිදරව් කිරීම

විමර්ශණය කිරීම සහ විමර්ශණ්‍ය කළ කරුණු හෙලි දරව් කිරීමෙන් මෙම කාර්යයන් දෙකම සම්පූර්ණ වෙයි.  ඇත්ත වශයෙන්ම එවැනි වාර්තාකරණයන්හි ඇතැම් පැතිකඩ මගින් එක් එක් තනි තනි පුදගලයන් කෙරෙහිද යම් ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කෙරෙන අතර  දිගු කාලීනව සූරා කෑමේ ව්‍යාපාරික භාවිතයක් කෙරෙහි බලපෑෑම් කිරීමට  එවැනි  වාර්තාකරණයක් සමත් වනු ඇත.

එබැවින් අප වඩාත් ප්‍රවේසම් සහගතව  නොපසුබට ව කටයුතු කිරීම වැදගත්ය.එහෙත් එහිදී  සෑම විටම වින්දිතයින්ගේ ආරක්ෂාව මතක තබා ගත යුතුම කරුණකි.  2016 දී, AP හි මගේ සගයන් ආපසු ගොස්  මුහුදු ආහාර විමර්ශනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස නිදහස් වූ වහල්භාවයේ සිටි මිනිසුන් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා කළහ. සමහරු කම්පනයට සහ රාත්‍රී භීතියට ගොදුරු වූ අතර සමහරු ලැජ්ජාවෙන් පොරබදමින් ජීවිතය සමඟ ගැටුණු අතර සමහරු විවිධ  අපවාදාත්මක තත්ත්වයන්ට ආපසු ගියහ.  නමුත් තවත් සමහරු හොඳ රැකියාවක් සොයා ගත්හ, ව්‍යාපාර ආරම්භ කළහ. , පවුල් ආරම්භ කරමින්  ඔවුන්ගේ ජාවාරම්කරුවන් සිරගෙට පවා ගෙන ගියහ. බොහෝ අය පැවසුවේ කාලයත් සමඟ ඔවුන්ගේ වේදනාව අඩු වී ඇති බවත්, ඔවුන්ගේ නිදහසට ඔවුන් කෘතඥ වන බවත්ය. “තවමත්, ඔවුන් නිදහස් මිනිසුන් ලෙස ජීවත් වෙමින් නිවසේ සිටීම ගැන ස්තුතිවන්ත වෙනවා,” AP වාර්තා කළේය. “ඔවුන් තවදුරටත් වහලුන් නොවේ.”

මූලාශ්‍රය

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

நெகிழ்வான அறிக்கையிடல்: மன அழுத்த நெருக்கடி மற்றும் அதிர்ச்சியை எவ்வாறு சமாளிப்பது தொடர்பிலான உதவிக்குறிப்புகள்

ஏறக்குறைய ஒவ்வொரு ஊடகவியலாளரும்  COVID-19 க் கொள்ளைநோய்த்தொற்றை எதிர்கொண்டதுடன் அவர்களின் வாழ்க்கையில் அதன் சீர்குலைக்கும் விளைவுகளுடன் போராடியுள்ளனர்.  அவர்களில் பலர் நாடு முடக்கங்கள் (லாக்டவுன்கள்), தொற்றுநோய்க்கான ஆபத்து, அதிகரித்த பணிச்சுமை மற்றும் நீடித்த திரைப்பாவனையால் சோர்வு போன்ற சவால்களை எதிர்கொண்டபோதும் வைரஸின் தாக்கம் குறித்து நேரடியாகப் அறிக்கையிட்டுள்ளனர்.

அதுபோலவே, பல ஊடகவியலாளர்கள் இன்னும் உணர்ச்சி ரீதியாக கடினமான விடயங்கள், வன்முறை, அச்சுறுத்தல்கள் மற்றும் கோரமான  படங்கள் போன்ற மன அழுத்த நெருக்கடி  மற்றும் அதிர்ச்சியை ஏற்படுத்தும் வழக்கமான பிரச்சனைக்குரிய விடயங்களுடன் போராட வேண்டியுள்ளது.

நெகிழ்திறன் என்பது துன்பம், அதிர்ச்சி, சோகம் மற்றும் மன அழுத்த நெருக்கடிக்கு ஆதாரமாக இருக்கும் குறிப்பிடத்தக்க  விடயங்களை சமாளிப்பதற்கும், தகுந்த நேரத்தில் பின்வாங்குவதற்கும், மாற்றியமைப்பதற்கும் காணப்படும் மனித திறன் ஆகும், மேலும் ஊடகவியலாளர்கள் அதில் சிறந்தவர்களாக இருக்கலாம் என்று கொலம்பியாவில் உள்ள ஊடகவியலாளர்கள், மருத்துவர்கள் மற்றும் ஆய்வாளர்களை இணைக்கும் கொலம்பியா பல்கலைக்கழகத்தின் திட்டமான Dart Center for Journalism and Trauma இன் நிபுணர்கள் தெரிவிக்கின்றனர். பொது மக்களை விட ஊடகத்துறையில் அதிர்ச்சியின் வெளிப்பாடு அதிகமாக உள்ளது, ஆனால் PTSD எனப்படும்- Post-traumatic stress disorder பிந்தைய மனஉளைச்சல் சீர்கேட்டின்  வீதம் ஒப்பீட்டளவில் குறைவாக உள்ளன. ஆயினும்கூட, ஊடகவியலாளர்கள்  உளவியல் ரீதியிலான தாக்கங்கலுக்குள்ளாகும்போது அவர்களுக்கு  குறிப்பிடத்தக்க தீங்கினை விளைவிக்கும்.

12வது GIJN மாநாட்டில்- 12th Global Investigative Journalism Conference (#GIJC21),  டார்ட் சென்டர் (Dart Center) நிர்வாக இயக்குநர் புரூஸ் ஷாபிரோ (Bruce Shapiro) மற்றும் டார்ட்டின் ஆராய்ச்சி இயக்குநரும், துல்சா பல்கலைக்கழகத்தில் உள்ள மெக்ஃபார்லின் உளவியல் பேராசிரியருமான (and McFarlin Professor of Psychology ) எலானா நியூமன் (Elana Newman), கடும் மனச்சிதைவு மற்றும் அதிர்ச்சியை எவ்வாறு கண்டறிவது மற்றும் ஊடகவியலாளர்கள் இது தொடர்பான சகிப்புத்தன்மையை வலுப்படுத்தல் குறித்த நடைமுறை ஆலோசனைகளை வழங்கினர்.

“மன அழுத்த நெருக்கடியை சமாளிப்பதற்கான இந்த உத்திகள் உளவியல் ஆரோக்கியத்திற்கு மாற்றீடாக  இல்லை” என்று நியூமன் எச்சரித்தார். “இது ஒரு உளவியல்-கல்வி பற்றிய விளக்கமாகும், இதில் நீங்கள் அனுபவிக்கும் சில மன அழுத்த நிலைகள் பற்றி புரிந்துகொள்ள நாங்கள் உங்களுக்கு உதவுவோம், மேலும் மன அழுத்த நிலைகளைக் கண்டறிந்து அதனை நிவர்த்தி செய்வதற்குத் தேவையான சில உடனடித் திறன்களை பெறவும்  உங்களுக்கு இது உதவும்.”

மன அழுத்த நெருக்கடி மற்றும் அதிர்ச்சியை கண்டறிதல்

மன அழுத்தம் என்பது ஒரு இயல்பான எதிர்வினையாகும், இது முற்றிலுமாக இல்லாமலாக்கப்பட முடியாவிடினும்  அதன் சிறிய அளவுகளில்கூட  நன்மை கிடைக்கலாம். மன அழுத்த நெருக்கடி என்பது நாள்பட்ட வேலைகளினால் ஏற்படும் மன அழுத்தத்திற்கான பதில் அல்லது சரியாக நிர்வகிக்கப்படாத வேலை அழுத்தத்தின் விளைவாகும். மன அழுத்தம் இடையறாது இருக்கும்போது அது வெளிப்படலாம், மேலும் அதை சரிசெய்ய இயலாமல் இருக்கலாம் அல்லது அது மன அழுத்தத்திற்கான  துலங்கலை நிறுத்தியிருக்கும்.

அதிர்ச்சி (Trauma )என்பது உயிருக்கு அச்சுறுத்தல், கடுமையான காயம் அல்லது பாலியல் வன்முறையை அனுபவிப்பது அல்லது கண்டறிவது என்பனவாகும்.   அதிர்ச்சியின் சில சமிக்ஞைகள் PTSD க்கு ஒத்தவை. “அதிர்ச்சியானது  சற்று வித்தியாசமான உயிரியல் விவரத்தைக் கொண்டுள்ளது [மன அழுத்த நெருக்கடியை  விட], ஆனால் இவை இரண்டின் முக்கிய அம்சம் என்னவென்றால், அதிர்ச்சி மற்றும் மன அழுத்தம் உயிரியல்சார் சமூக அனுபவங்கள், மேலும் அவை உங்கள் உயிரியல், உளவியல் மற்றும் உங்கள் சமூக தொடர்புகளில் தாக்கத்தை ஏற்படுத்துகின்றன” என்று நியூமன் விளக்கினார்.

பின்வருபவை  மன அழுத்த நெருக்கடி/அதிர்ச்சிக்கான அழுத்த எதிர்வினைகளின் சமிக்ஞைகள் அவற்றின் உயிரியல், உளவியல் மற்றும் சமூக வெளிப்பாடுகளாக பிரிக்கப்பட்டுள்ளன:

உயிரியல்உளவியல்சமூக ரீதியில்
சோர்வு, தூக்கம் தொடர்பான பிரச்சனைகள்சோகம், விரக்தி, வேதனைதனிமை
கவனம் செலுத்துவதில் இடர்பாடுகள்அமைதியின்மைஎரிச்சல், கோபம்
நிதானமின்மை, கடின உணர்வுஉலகம் பற்றிய விடயங்களின் அர்த்தங்கள் மாறிவிட்டனவிஷயங்களிலிருந்து பின்வாங்குதல்
சுவாசிப்பதில் சிக்கல்கவலை தரும் எண்ணங்கள், படங்கள்தவறாகப் புரிந்து கொள்ளப்பட்டதாக உணர்தல்
தலைவலி, உடல் வலிகள், வயிற்றுகோளாறுகள்அச்சம்/முன்கூட்டிய பதற்ற  உணர்வுதனிமையாக உணர்தல்
இடைவெளியை உணர்தல், துண்டிக்கப்பட்டது போன்ற தனிமைசுய சித்திரவதைமற்றவர்களுடன் தொடர்பு கொள்வதில் அதிக கவலை

மன அழுத்த நெருக்கடி  மற்றும் அதிர்ச்சியை கையாளுதல்

மன அழுத்த நெருக்கடி  மற்றும் அதிர்ச்சியைச் சமாளிப்பதற்கான கருவிகள் மற்றும் உத்திகளை உயிரியல்-உளவியல் – சமூகவியல் ரீதியாக மூன்றாக பிரிக்கப்படலாம், மேலும் ஒவ்வொருவரும் எந்தக் கருவிகள் சிறப்பாகச் செயல்படுகின்றன, எது செய்யவில்லை என்பதை தமக்கேற்றவாறு தீர்மானிக்கலாம்.

முதல் உத்தி, இது தொடர்பான சுய விழிப்புணர்வை அதிகரிப்பது மற்றும் ஒவ்வொரு விடயப்பரப்பையும் முழுமையாக பரிசோதனை செய்வது: உங்கள் உடலில் நீங்கள் என்ன கவனிக்கிறீர்கள்? உங்கள் மனதில் என்ன கவனிக்கிறீர்கள்? நீங்கள் தனிப்பட்ட முறையில் என்ன கவனிக்கிறீர்கள்? சோர்வு அல்லது மன அழுத்தத்தின் அறிகுறிகள் எந்த பரப்பில்  இருக்கலாம் என்பதைக் கண்டறியவும்.

இந்த விடயங்களை கையாளுவது தொடர்பில் நியூமன் மற்றும் ஷாபிரோ பல்வேறு உத்திகளை அடையாளம் கண்டுள்ளனர்:

உடல்ரீதியான உத்திகள்

  • மூச்சை நன்றாக இழுத்து விடுதல். நாம் மன அழுத்தத்தில் இருக்கும்போது நாம் சுவாசிக்க மறந்து விடுகிறோம், மேலும் அழுத்தத்தைக் குறைப்பதற்கான ஒரு சக்திவாய்ந்த கருவி- உங்கள் வயிற்றில் இருந்து ஆழமாக அனால் மெதுவாக மூச்சை எடுத்து விடவும்.
  • உங்கள் கால்களை தரையில் வைத்து, தரையில் இணைந்திருப்பதை உணருங்கள்.
  • ஒவ்வொரு மணி நேரமும் சிறிய இடைவெளிகளை எடுங்கள்.
  • உங்கள் இறுக்கமான தசைகளுக்கு வேலை கொடுத்து  ஓய்வெடுக்கவும்.
  • நடைபயிற்சி மற்றும் நாள்தோறும் உடற்பயிற்சி செய்யுங்கள்.
  • முடிந்தால், பவர் நேப் (a power nap) குறுகிய ஆழ்ந்த தூக்கமொன்றினை எடுங்கள்.
  • உங்கள் கவனத்தை திருப்பி வைத்திருக்கும் ஏதோவொரு விடயத்தில் கவனம் செலுத்துங்கள்
 

உளவியல்ரீதியான உத்திகள்

  • உங்கள் எண்ணங்கள் மற்றும் நீங்கள் உங்களுக்கு என்ன சொல்கிறீர்கள் என்பதைப் பற்றி எச்சரிக்கையாக இருங்கள், எதிர்மறையான அல்லது அவநம்பிக்கையான எண்ணங்களை அடையாளம் காணவும்.
  • நன்றாக நடக்கும் விஷயங்களில் தொடர்ந்து உங்கள் எண்ணங்களைச் செலுத்துங்கள்.
  • உங்களை உற்சாகப்படுத்தும்  நம்பிக்கையான படங்களை உங்கள் மொபைலில் ஏற்றி அவற்றைப் பாருங்கள்.
  • உங்களுக்கு மகிழ்ச்சியைத் தரும் பாடலை மூன்று நிமிடங்களுக்குப் பாட விடுங்கள்.
  • நகைச்சுவையான விடயம் ஒன்றை நினைத்துப் பாருங்கள்.
  • உங்கள் மனதில் ஒரு காட்சி, நிலப்பரப்பு அல்லது பாதுகாப்பான இடம் போன்ற அழகான ஒன்றை கற்பனை செய்து பாருங்கள்.
  • ஏதாவது ஒன்றை எண்ணுங்கள்- உதாரணமாக  உங்கள் அறையில் உள்ள சிவப்பு நிற பொருட்களின் எண்ணிக்கை.
  • சீட் பெல்ட் (seatbelt) அல்லது கண்ணுக்குத் தெரியாத கவசம் ஒன்றை அணிந்திருப்பதுபோல் கற்பனையான காட்சி பாதுகாப்பு உபகரணங்களை அலுததங்க்களை குறைக்கலாம்.
  • தினசரி நாட்குறிப்பு  எழுதுங்கள்.
  • உங்கள் பலவீனங்கள் தொடர்பில் அறிந்து கொள்ளுங்கள்
  • உங்களது முக்கிய திறமைகள் தொடர்பில் அறிந்து கொள்ளுங்கள்.

சமூகரீதியான  உத்திகள்

  • விரைவான தொலைபேசி அழைப்பை மேற்கொள்ளவும் அல்லது நண்பர் ஒருவருக்கு குறுஞ்செய்தி அனுப்பவும்.
  • சக ஊழியரிடம் பேசுங்கள்.
  • வேடிக்கையாக ஏதாவது திட்டமிடுங்கள்.
  • உங்கள் குழந்தைகள் அல்லது செல்லப்பிராணியுடன் விளையாடுங்கள்.
  • ஒரு சக ஊழியரின் ஆதரவை நீங்கள் பெற்றுக்கொண்டதை நினைத்துப் பாருங்கள்.
  • சமூக ஆதரவுக்கு கை நீட்டுங்கள். உதவி தேவைப்படும் ஒருவரைத் தொடர்புகொள்வது சில நேரங்களில் உங்களுக்கு உதவ சிறந்த வழியாகக்கூட இருக்கலாம்.

“ஒரு குழுவில் உங்கள் சக ஊழியர்களுடன் ஈடுபாட்டை சீராக பேணுதல் அல்லது நீங்கள் அவ்வப்போது தொடர்பு கொள்ளும் சக ஊழியர்களுடன் முறைசாரா குழுவை உருவாக்குவது சமூக ஆதரவிற்கு மிகவும் முக்கியமானது” என்று ஷாபிரோ கூறினார். “சில செய்தி அறைகள் நண்பர் அமைப்புகளை உருவாக்கியுள்ளன, நாங்கள் இதை முறைசாரா முறையில் செய்யலாம்.”

மேலும், நீங்கள் எந்தெந்த விடயங்களில் கட்டுப்பாட்டினை வைத்திருக்கின்றீர்கள் அல்லது கட்டுப்பாட்டை வைத்திருக்கவில்லை என்பதை   மனதில் வைத்திருப்பது மிக முக்கியம் ஆகும். உங்களுக்கு அதன் மீது கட்டுப்பாடு இருந்தால், ஏற்றவாறு செயல்படுங்கள்; அவ்வாறு இல்லாவிடில், இது தொடர்பில் உங்கள் உணர்ச்சிபூர்வமான பதிலை மேம்படுத்த நீங்கள் என்ன செய்யலாம் என்று உங்களை நீங்களே கேட்டுக்கொள்ளுங்கள்.  நீங்கள் விஷயங்களைப் பற்றி நாளாந்தம் அடிக்கடி கவலைப்படுவதற்கு வாய்ப்புகள் இருந்தால், ஒவ்வொரு நாளும் ஒரு மணிநேரத்தை குறிப்பாக இந்த விஷயங்களைப் பற்றி கவலைப்படுவதற்கு ஒதுக்குவதன் மூலம் இந்த எதிர்வினையைக் கட்டுப்படுத்தவும், ஆனால் வேறு எந்த நேரத்திலும் கவலைப்படாமல் இருக்க முயற்சி செய்யுங்கள்.

இந்த கருவிகள் பயனுள்ளதாக்க பயிற்சி தேவை, மேலும் நீங்கள் கடுமையான அதிர்ச்சி அறிகுறிகளால் பாதிக்கப்பட்டிருந்தால், உளவளத் துணையாளர் ஒருவவரை அணுகவும். டார்ட் சென்டரில் (Dart Center) உலகெங்கிலும் உள்ள ஊடகவியலாளர்களுக்கான பல வளங்கள்  உள்ளன, குறிப்பாக Journalist Trauma Support Network பல்வேறு மொழிகளில், பரிந்துரைகள் மற்றும் வளங்களை  வழங்குகிறது இது தொடர்பிலான ஓர் கையேட்டினையும் கொண்டுள்ளது.

மேலதிக வளங்கள்

  • Dart Center website
  • நீங்கள் அதிர்ச்சிகரமானதாக மாறக்கூடிய அறிக்கையிடலில் ஈடுபடப் போகிறீர்கள் என்றால், டார்ட் மையத்தின் சுய உதவி கையேடு –“Self-Care Tips for News Media Before/During/After a Potentially Traumatic Assignment” உங்களை ஆயத்தப்படுத்த உதவும்.
  • எலானா நியூமன் (Elana Newman) மற்றும் தி ஜர்னலிஸ்ட்ஸ் ரிசோர்ஸின்(The Journalist’s Resource) மூத்த சுகாதார ஆசிரியர் நசீம் எஸ். மில்லர் (Naseem S. Miller), ஜூன் 2021 இல் நடந்த புலனாய்வு ஊடகவியலாளர்கள் மற்றும் ஆசிரியர்கள் மாநாட்டின் ஒரு பகுதியாக அதிர்ச்சியைச் சமாளிப்பதற்கான வளங்களின் தொகுப்பு பட்டியலை வெளியிட்டனர்.
  •  GIJN இன் “இணைய துன்புறுத்தல், தவறான தகவல்களுக்கு பத்திரிகையாளர்கள் எவ்வாறு தயாராகலாம் (How Journalists Can Prepare for Online Harassment, Disinformation” ) என்ற கட்டுரை இணைய துன்புறுத்தலின் அழுத்தத்தை எதிர்கொள்வதற்கான கருவிகளை வழங்குகிறது.
  • புரூஸ் ஷாபிரோ (Bruce Shapiro) இணைய துன்புறுத்தலுக்கு ஆளான ஊடகவியலாலர்குக்கு ஆன்லைன் ஆதாரமான  Troll Busters தளத்தை பரிந்துரைக்கிறார்.

மூலம்

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)

புலனாய்வுக் கதைகளை உண்மைச் சரிபார்ப்பதற்கான வழிகாட்டி

உண்மையான தகவல்களை சரியாகப் பெறுவதை விட,  உங்கள் செய்திக்கதையில் பிழைகள் இல்லாது சரிபார்ப்பதற்கு அதிகம் நேரம் தேவைப்படுகிறது. அக்கதையின் தரத்தை உறுதி செய்வதற்கு தொடக்கத்திலிருந்தே ஒரு உன்னிப்பான அணுகுமுறை தேவைப்படுகிறது.

ஸ்வீடனில் உள்ள தேசிய பொது ஒளிபரப்பு நிறுவனமான SVT யின் புலனாய்வுத் தொலைக்காட்சி நிகழ்ச்சியான Uppdrag Granskning (Mission Investigate) இல் உள்ள எங்கள் செய்தி அறையால் 2004 முதல் உருவாக்கப்பட்ட மூன்று சோதனை பொறிமுறைகளைக் கொண்ட அமைப்பைக் கீழே காணலாம்.  கடந்த  ஆண்டுகளில்,  Mission Investigate நாடுகடந்த லஞ்சம் மற்றும் ஒழுங்கமைக்கப்பட்ட குற்றங்கள் முதல் கத்தோலிக்க திருச்சபை மற்றும் ஐ.நா வரையிலான தலைப்புகளில் சர்வதேச அளவில் விருது பெற்ற கதைகளை உருவாக்கியுள்ளது.

இதன் வழியில், உண்மையான தகவல்களை தவறாகப் பெறுவதைத் தவிர்ப்பது எப்படி என்பதையும்  மற்றும் எங்கள் கதைகள் வெளியிடப்பட்ட பின்னர் சவாலுக்குட்படுத்தப்படுவதை தவிர்க்கும் முகமாக அதற்கு முன்பே தகவல்களை உறுதிப்படுத்துவது எப்படி என்பதையும் எங்கள் குழு கற்றுக்கொண்டது.

இது உங்களுக்கு மேலும்  உத்வேகத்தை அளிக்கும் என்று நம்புகிறேன்.

மூன்று சோதனைப் பொறிமுறைகள்

சோதனைப் பொறிமுறைகள் எதற்கு? இது தேவையற்ற அதிகாரவாதமாகத்  தோன்றலாம், ஆனால் முறையாக செயல்படுத்தாமல், வேலையின் தேவையான பகுதிகள் செய்யப்படாது விடுபடும் ஆபத்தும் இங்குள்ளது. சம்பந்தப்பட்ட விடயங்களைப் பொறுத்தவரை, முயற்சியானது மிகவும் நியாயப்படுத்தப்படலாம். இப்பொறிமுறைக்கு எடுக்கப்படும் மொத்த நேரம் – இரண்டு மணிநேர சந்திப்புகள் மற்றும் ஒரு நாள் வரையிலான உண்மைச் சரிபார்ப்பு அமர்வு – என்பன எந்த ஒரு சிறிய செய்தி அறையாயினும்  அல்லது, புலனாய்வு நிருபர்/ சுதந்திர ஊடகவியலாளரும்  மேற்கொள்ளவதை  ஊக்கப்படுத்த தவறுவதாக அமையக்கூடாது.

இப் பொறிமுறையினை கடைப்பிடிப்பதன் பரிசு செய்திக்கதை வெளியீடு நெருங்கும்போது இருக்கும் நிம்மதியாகும்.

சோதனைப் பொறிமுறை  எண். 1: ஆரம்பக் கூட்டம்(Start-up meeting)

ஊடகவியலாளர் ஒருவர் செய்திக்கதை யோசனை தொடர்பான முன் ஆய்வுகளுக்குப் பிறகு, அது தொடர்பில் சவால்களை எதிர்கொள்ள தயாராக இருக்க வேண்டும்: கதையின் மையக் கருதுகோள் – என்ன விசாரிக்கப்பட வேண்டும், ஏன் என்ற கோட்பாடு – நிலைத்து நிற்கிறதா? எடுக்கப்பட்ட கருதுகோளுக்கு எதிராக என்ன இருக்கின்றது ? ஸ்டார்ட்-அப் கூட்டத்தில் இதுவே மையக் கேள்வியாகும், இக்கதையினை தொடர்ந்து  மேற்கொள்வதற்கும் வளங்களை முதலிடுவதற்கும்  ஏற்ற  தகுதியான திட்டம்தானா என்பதும் இங்கேயே தீர்மானிக்கப்படுகிறது.

ஊடகவியலாளர்கள் பிரச்சனைக்குரிய அம்சங்களைப் புறக்கணிக்க முனைவதால், மாற்றுக் கருத்துக்களை கருத்திலெடுக்க வேண்டிய அவசியம் உள்ளது.  இது ஒரு பத்திரிகை ஆசிரியராக இருக்கலாம் அல்லது சக ஊழியர்களுக்கு சவால் விடும் ஊடகவியலாளராகக் கூட  இருக்கலாம். ஆரம்பத்திலிருந்து  இருந்து இறுதி வரை செய்தியின் தரத்தினை உறுதி செய்யும் செயல்முறையின் முக்கிய பகுதியாக இருக்கும் இந்த நபர் நன்கு தயாராக இருக்க வேண்டும்.

இந்த வகையான விமர்சனரீதியிலான கேள்விகள் சில வேளை பதட்டமான தருணங்களுக்கு வழிவகுக்கும், ஆனால் இறுதியில், இது சிறந்த நோக்கத்துடன் செய்யப்படுகிறது என்பதை அனைவரும் புரிந்துகொள்கிறார்கள்.

சரிபார்க்கும் விடயங்களின் பட்டியலில் பொறுப்புக்கூறல் என்பது இன்றியமையாத  ஓர் அம்சமாகும். புலனாய்வில் சம்பந்தப்பட்ட முக்கிய நபரை எப்படி, எப்போது தொடர்பு கொள்ள வேண்டும் என்பதற்கான திட்டம் வரையப்பட்டுள்ளது.  எங்களைப் பொறுத்தவரை, இதனை மிக விரைவில் செய்து முடிக்க வேண்டும் என்பது ஒரு பொதுவான விதியாகும். இதற்கு மற்றொரு காரணம் என்னவெனில்  உங்களிடம் ஒரு செய்திக்கதை இருப்பதை உறுதிப்படுத்துவதுடன் நியாயத்தன்மையை பேணுதல் ஆகும்.

இதில் சில விதிவிலக்குகள் உள்ளன, உதாரணமாக அடக்குமுறை நாடுகளாக இருந்தால் வெளியீட்டிற்கு சற்று முன்பு வரை நீங்கள் காத்திருக்க வேண்டியிருக்கும்.

சோதனைப் பொறிமுறை  எண்.  2: நடுப்புள்ளிக் கூட்டம் (Midpoint Meeting)

குறைந்தபட்சம் முதல் வரைவு தயார் நிலையில் இருக்கும் போது , இந்த சந்திப்பின் நோக்கம் கதையின் தரம் தொடர்பில்  சிக்கல்களைப் பற்றி விவாதிப்பதாகும். குறிப்பிடத்தக்க மாற்றங்களுக்கு இன்னும் நேரம் உள்ளது.

பின்வருவனவற்றைக் கேளுங்கள்:

  • முடிவுகள்: கருதுகோள் நிரூபிக்கப்பட்டதா அல்லது சரிசெய்யப்பட வேண்டிய  தேவை உள்ளதா? புலனாய்வின் கண்டுபிடிப்புகள் எந்த வகையிலும் கேள்விக்குட்படுத்தப்படுமா அல்லது மறுக்கப்படுமா? மற்ற எல்லா விளக்கங்களையும் விலக்க முடியுமா?
  • பொறுப்புக்கூறல்: நம்மால் முடிந்த அளவு நியாயமானவர்களாக இருக்கின்றோமா? தணிக்கை செய்யவேண்டிய சூழ்நிலைகள் ஏதாவது உள்ளதா?
  • பெரிய படம்: ஏதாவது காணவில்லையா, அல்லது ஏதாவது பொருத்தமான இடத்தில் இல்லாமல் இருக்கிறதா? நாம் விஷயங்களை மிகவும் கருப்பு மற்றும் வெள்ளையாக சித்தரிக்கிறோமா?

நீங்கள் உண்மையைச் சொல்லாமல் உறுதிப்படுத்தப்பட்ட  உண்மைத் தகவல்களை அறிக்கையிடலாம். துரதிர்ஷ்டவசமாக, ஊடகவியலாளர்கள்  பெரும்பாலும் பக்கச்சார்பான வகையில் தமது கதையை உறுதிப்படுத்தும் வகையிலான தகவல்களை வெளிப்படுத்துவதோடு அவற்றிற்கு முரணான  உண்மைகளைப் புறக்கணிக்கும் வண்ணம்  செயற்படுகின்றனர்.  இதன் விளைவானது விமர்சன ரீதியாக பொருத்தமான உண்மைத்தரவுகள் இல்லாதவிடத்து அது மோசமான, பிழையாக வழி நடத்தும் புலனாய்வாக இருக்கலாம்.

ஊடகவியலார்களிற்கு  மட்டுமே உண்மைத்தரவுகளைத் தேர்ந்தெடுப்பதில் முழுமையான நுண்ணறிவு உள்ளது. பின்வரும் கேள்விகளுக்கு நேர்மையான பதில்கள் தேவையாக இருப்பதுடன் கதை சொல்லும் செயல்பாட்டின் போது அவை மீண்டும் மீண்டும்  அடிக்கடி கேட்கப்பட வேண்டும்:

  • மற்றைய உண்மைத்தரவுகள் கதை தொடர்பின் முழுமையான படத்தை மாற்றுமா?
  • எதை விட்டுவிட்டோம் என்று தெரிந்தால் பொதுமக்கள் ஏமாற்றம் அடைவார்களா?
  • நம்பகத்தன்மையை இழக்காமல் உண்மைத்தரவுகளின் தேர்வை நியாயப்படுத்த முடியுமா?

இறுதியாக, சரிபார்க்க இன்னும் இரண்டு விடயங்கள் உள்ளன:

  • ஆதாரங்கள்: அவர்கள் நம்பகமானவர்களா? அவர்களுடன் நாம் தொடர்புடைய முக்கியமான கேள்விகளை கேட்கிறோமா? அவர்கள் தொடர்பான தேவையான பின்னணி சோதனைகளை நாங்கள் செய்திருக்கிறோமா?
  • நிபுணர்கள்: அவர்கள் பிரதிநிதிகளா? நாம் நம்பியிருக்கும் நிபுணர் தற்போதையவர் மற்றும் நம்பகமானவர் என்பதை உறுதி செய்துள்ளோமா?

சோதனைப் பொறிமுறை  எண்.  3: உண்மைச் சரிபார்ப்பு

நாம் வரிக்கு வரி உண்மைச் சரிபார்ப்பைச் செய்வதற்கு முன், புலனாய்வின் கருப்பொருளாக இருக்கும் நபரிடமிருந்து வரும் குற்றச்சாட்டுகளுக்கான பதில்களைக் கொண்டிருக்க வேண்டும். இந்த நபருக்கு பொதுவாக மற்ற எவரையும் விட (ஊடகவியலாளர் உட்பட) நடைபெற்ற தவறான செயல் பற்றி அதிகம் தெரிந்திருக்கும்.

நீங்கள் மோசமான செய்திகளை வழங்கினாலும் கூட, உங்களுக்கும் புலனாய்வுக்கு  உட்பட்ட விஷயத்திற்கும் பொதுவான ஒரு விடயம் இருக்கலாம்: அவை வெளியிடப்பட வேண்டுமானால் உண்மைகள் சரியாக இருக்க வேண்டும். உங்கள் புலனாய்வில் தொடர்புபட்டுள்ள நபர்கள் உங்களுக்கு நேர்காணல் வழங்க மறுத்தாலும், நீங்கள் அவர்களைத் தொடர்பு கொள்ளும்போது, ​​ அது அவ்உண்மைகளுக்குப் பதிலளிக்க அவர்களுக்கு கிடைக்கும்  ஒரு நல்ல வாய்ப்பாக அமையும்.

குற்றச்சாட்டுகள் பற்றிய விரிவான தகவல்களை புலனாய்வின் பிரதான கருப்பொருளாக இருப்பவரிடம்  வழங்குவது மூலம்  உங்கள் தரப்பிலிருந்து வெளிப்படைத்தன்மையைக் கோருகிறது.  சில சந்தர்ப்பங்களில், கதையில் குறிப்பிடப்படும் சில வார்த்தைகளைப் பற்றி அவர்களுக்கு முன்னமே  தெரிவிக்க வேண்டியது அவசியம். ஆனால் ஆதாரங்களை அடையாளப்படுத்த வழிவகுக்கும் விவரங்களை ஒருபோதும் வெளிப்படுத்த வேண்டாம்.

உண்மையைச் சரிபார்க்கும் “உண்மையான நிபுணர்”  மற்றும் கதையின் பிரதான கருப்பொருள்  தவிர, ஏனைய பிற நன்மைகளும் உள்ளன: இதன்போது விளக்கங்களை ஆய்வு செய்ய உங்களுக்கு நேரம் கிடைப்பதுடன் கதையில் உள்ள ஓட்டைகளை நிரப்ப புதிய தகவல்களைப் பெறுவீர்கள். மேலும், வெளியீட்டிற்கு முன் கதை தொடர்பான எதிர்வினைகளை எதிர்கொள்வது, வெளியீட்டிற்கு பின்னர் பெறுவதை விட விரும்பத்தக்கது.

நிச்சயமாக, இந்த மாதிரியான வெளிப்படையான முறையை நீங்கள் பயன்படுத்த முடியாத பல புலனாய்வுகள் உள்ளன. வன்முறைக் குழுக்கள் அல்லது சர்வாதிகார அரசாங்கங்களைக் கையாள்வது தொடர்பில்  மற்றொரு அணுகுமுறையைக் கோருகின்றதை GIJN தளத்தில் வெளியான Tips for the No Surprises Letter என்ற தலைப்பிலான கட்டுரையில் விவரிக்கப்பட்டுள்ளது.  இருப்பினும், ஆபத்தான நபர்களைக் கையாள்வது, உண்மைத்தரவுகள் துல்லியமாகவும் நியாயமாகவும் இருப்பதற்கான தேவையைக் குறைக்காது. மாறாக, அது இன்னும்  மக முக்கியமானதாக இருக்கலாம்.

இப்போது வரிக்கு வரி செயல்முறைக்கு.

இந்த கொள்கை எளிமையானது. கதையில் உள்ள ஒவ்வொரு சரிபார்க்கக்கூடிய தகவலும் ஒரு மூலத்தைக் கொண்டிருக்க வேண்டும். இந்த உண்மைச் சரிபார்ப்பு மாற்றுக் கருத்தை மையப் பாத்திரத்தில் வைத்திருக்கும் வண்ணம் கதை வெளியிடுவதற்கு முன் போதுமான நேரகாலத்துடன் செய்யப்பட வேண்டும்.

இச்செயல்முறை பயனுள்ளதாக இருக்க, ஆய்வுக்குரிய ஆவணங்கள் உடனடியாக கிடைக்க வேண்டும். கதை வரைபின்  ஒவ்வொரு பக்கம் அல்லது பிரிவின் முடிவிலும் உள்ள இணைப்புகளைக் கொண்ட அடிக்குறிப்புகள் ஆவணங்களைக் கண்காணிப்பதை எளிதாக்குகின்றன.

உண்மைச் சரிபார்ப்புக்கு முழுக கவனமும் தேவை, ஆனால் நீண்ட வேலை நாளொன்றில் மிகக்கவனமாக  இருப்பது கடினமாக இருக்கும். எனவே, கதையின் மைய மற்றும் மிகவும் சிக்கலான  பிரச்சனைகளுடன்  தொடங்குவது புத்திசாலித்தனமாக இருக்கும். கதையில் எப்பொழுதும் கேள்விக்குட்படுத்தக்கூடிய எதோ ஒன்று இருக்கிறது. எனவே, விவரங்களைக் கண்டு பிழையாக வழிநடத்தப்பட முன், நீங்கள் அத்தியாவசிய விஷயங்களில் கூடிய கவனம் செலுத்த வேண்டும்.

இதனைக் கேட்க மறக்காதீர்கள்: எல்லா முடிவுகளும் சிறந்த அடிப்படையைக் கொண்டுள்ளதா? அவை மேலும் கூர்மைப்படுத்தப்படலாம் அல்லது மென்மையாக்கப்பட வேண்டும்.

கதை சிக்கலானதாக இருந்தால், உண்மைச் சரிபார்ப்பு தொடங்கும் முன், கதை தொடர்பான முடிவு எவ்வாறு எட்டப்பட்டது என்பதற்கான விளக்கத்துடன் ஆய்வு சார் ஆவணங்களை ஊடகவியலாளர்  ஒப்படைக்க வேண்டும்.  சில நேரங்களில், இது  செய்வதை விட சொல்வது எளிதாகச் இருக்கலாம். எடுத்துக்காட்டாக, பெரிய தரவுத்தொகுப்புகள் அல்லது நிதி அறிக்கைகளின் புள்ளிவிவரங்கள் போன்ற சிக்கலான ஆராய்ச்சி ஆவணங்களின் அடிப்படையில் கண்டுபிடிப்புகள் இருக்கலாம்.

அத்தகைய சந்தர்ப்பங்களில், அழைக்கப்பட்ட நிபுணருடன் பூர்வாங்க, வரிக்கு வரி சரி பார்க்கும் அமர்வு தேவைப்படலாம். தேவைப்பட்டால், உண்மைகளை இருமுறை சரிபார்க்க அல்லது ஆய்வு  முறையை மதிப்பாய்வு செய்ய மூன்றாம் தரப்பு உதவியைப் பெற முடியும்.

படம்: Unsplash

பதிலளிக்க வேண்டிய கூடுதல் கேள்விகள்:

  • கதை நியாயமானதுடன் அது எதிர் வாதங்களுக்கு தீர்வு காணுமா?
  • அனைத்து குற்றச்சாட்டுகளுக்கும் மிகவும் பொருத்தமான பதில்களுடன் உங்களிடம் முழுமையான பதில் உள்ளதா? நேர்காணலின் முழுப் பிரதியையும் சரிபார்ப்பது அவசியமாக இருக்கலாம்.
  • விசாரணையின் பிரதான கருப்பொருள் பற்றிய அனைத்து எதிர்மறை விவரங்களும் அவசியமா? பொருத்தமான விடயங்களில் தணிக்கை செய்யும் நிலைப்பாடுகளுக்கு நீங்கள் தயாராக உள்ளீர்களா?

வரிக்கு வரி செம்மைப்படுத்தும்போது (editing) செய்யும் போது, எல்லா உண்மைகளையும் வெளித்தோற்றத்தில் பாதிப்பில்லாதவையும் கூட சரி பார்க்க வேண்டியது அவசியமாகும்.  ஒரு சிறிய தவறு உங்களை இழிவுபடுத்த விரும்புபவர்களால் பயன்படுத்தப்படலாம். “அது உண்மை என்று எனக்குத் தெரியும்” என்று சொல்வது  இந்த விதிவிலக்கை நியாயப்படுத்தாது.

இறுதியாக, பெயர்கள், தலைப்புகள், தேதிகள், புள்ளிவிவரங்கள் மற்றும் சரிபார்க்கக்கூடிய அனைத்தையும் மீண்டும் சரிபார்க்கவும். அதில் மேற்கோள்கள் அடங்கும் – நேர்காணல் செய்பவர் தவறாக இருந்தால், அதைப் பற்றி நீங்கள் தெரிந்து கொண்டிருக்க  வேண்டும்.

10 உண்மைச் சரிபார்ப்பு உதவிக்குறிப்புகள்

  1. அசல் ஆவணங்களைப் பயன்படுத்தவும்: முதல் அசல்  ஆவணங்களைப் பெற முடியும் போது, ​​வேறு எதையும் ஏற்றுக்கொள்ளக்கூடாது.
  2. மேற்கோள் காட்டுவதற்கு முன் சரிபார்க்கவும்: பிற ஊடகங்கள் வெளியிடும் உண்மைகள் எவ்வளவு நம்பகமானதாகத் தோன்றினாலும் அவற்றை நம்ப வேண்டாம்.
  3. எண்களுடன் துல்லியமாக இருங்கள்: மிகைப்படுத்துவதற்கான தூண்டுதலில் இருந்து  விலகி இருங்கள். எடுத்துக்காட்டாக, 12 பேர் பாதிக்கப்பட்டிருந்தால், “பல” (தெளிவற்ற மதிப்பீடு) என்று குறிப்பிடுவதற்குப் பதிலாக அந்த எண்ணை (உண்மை) தெரிவிக்க வேண்டும்.
  4.  உங்களுக்கும் பாதிக்கப்பட்டவர்களுக்கும் இடையேயான தூரத்தை கடைப்பிடியுங்கள்: பாதிக்கப்பட்டவர்களை நீங்கள் எவ்வளவு நம்புகிறீர்கள் என்பது முக்கியமல்ல, சரிபார்க்கப்படாமல்  அவர்கள் சொல்வதை உண்மையாக எடுத்துக்கொள்ளாதீர்கள். எடுத்துக்காட்டாக பின்வரும் கூற்றை  ஒப்பிடவும், ” அவரது நினைவில் எதுவும் இல்லை” (சரிபார்ப்பது கடினம்) “அவரது நினைவில் எதுவும் இல்லை என்று கூறுகிறார்” (அவரது அறிக்கை ஒரு உண்மை).
  5. மதிப்பார்ந்த  தீர்ப்புகளை நிரூபிக்க கடினமாக இருப்பதைத் தவிர்க்கவும்: முடிவுகளை ஒரு படி அதிகமாக எடுத்துக்கொள்வது தேவையற்ற சிக்கல்களை உருவாக்கலாம். எடுத்துக்காட்டாக, முதலாளி “பாதுகாப்பு விதிகளைப் புறக்கணித்தார்” என்று நீங்கள் முடிவு செய்தால், அவர்கள் வேண்டுமென்றே அவ்வாறு செய்தார்கள் என்பதை நீங்கள் நிரூபிக்க வேண்டும். ஆனால், மறுபுறம், முதலாளி “பாதுகாப்பு விதிகளைப் பின்பற்றவில்லை” என்பது ஒரு உண்மையைக் கூறுகிறது.
  6. குறைபாடுகளுடன் வெளிப்படையாக இருங்கள்: உங்களுக்குத் தெரியாத விடயங்களைப் பற்றி பொதுமக்களிடம் வெளிப்படையாக இருங்கள். உங்களால் நிரூபிக்க முடியாத விடயம்  தொடர்பில் தூண்டல்களை வெளியிடுவது பற்றி கவனமாக இருக்கவும் . வெளிப்படைத்தன்மை உங்கள் நம்பகத்தன்மையை பலப்படுத்துகிறது, மாறாக குறைபாடுகள் பற்றி நீங்கள் வெளிப்படையாக இருக்க தவறும்போது அல்ல.
  7. அடையாளம் காணப்படும் விவரங்களைத் தவிர்க்கவும்: கிராபிக்ஸ், புகைப்படங்கள் மற்றும் வீடியோ உள்ளடக்கங்களில்  தேவையற்ற தனிப்பட்ட தகவல்கள் அகற்றப்பட வேண்டும்: ஆவணங்கள், உரிமத் தகடுகள், தெரு எண்கள் மற்றும் தபால் பெட்டியில் உள்ள பெயர்கள் மற்றும் பிற விவரங்கள்.
  8. சட்டம்- சட்டமாக (frame-by-frame )பகுப்பாய்வு செய்யுங்கள்: படம் உண்மையானதா அல்லது போலியானதா? புகைப்படங்கள் கதை வரைபில்   இல்லாததால், அவை உண்மைச் சரிபார்ப்பில் பெரும்பாலும் கவனிக்கப்படுவதில்லை. இருப்பினும், Google Images, Facebook மற்றும் பிற தளங்கள் படங்களைக் கண்டறிவதை எளிதாக்குகின்றன – சில நேரங்களில் மிகவும் எளிதாக இருக்கும். தேவைப்படும்போது, ​​படத்தின் தலைகீழ் தேடல்  மற்றும் பிற கருவிகளைப் பயன்படுத்தி, படத்தின் மூலத்தை  சரிபார்க்கவும். (இந்த தலைப்பைப் பற்றி மேலும் அறிய, படங்களைச் சரிபார்ப்பது தொடர்பில்  GIJN இன் நான்கு விரைவான வழிகள் பற்றிய கட்டுரையை (Four Quick Ways to Verify Images) படிக்கவும்.)
  9. சுயபரிசோதனையுடன் முடிக்கவும்: ஊடகவியலாளர்கள் இன்னும் ஏதேனும் விடயங்கள் தொடர்பில் கவலைப்படுகிறார்களா? இன்னும் சந்தேகங்கள் இருக்கிறதா? இருந்தால் பிறகு, தயவு செய்து பேசுங்கள், ஏனெனில் இதுவே இறுதி வாய்ப்பு!
  10. மாற்றங்கள் செயல்படுத்தப்படுவதை உறுதிசெய்யவும்: செய்தி வரைபில்  மேற்கொள்ளப்பட்ட  அனைத்து மாற்றங்களும், பெயர்களின் திருத்தப்பட்ட எழுத்துப்பிழை போன்றவை, கிராபிக்ஸ் மற்றும் வெளியீட்டின் பிற பகுதிகளுக்குப் பயன்படுத்தப்பட வேண்டும். எனவே, இது தொடர்பில் ஒரு பின்தொடர்தல் நடைமுறை அவசியம்.

இந்த செயல்முறை தவிர்க்க முடியாமல் தவறுகளை வெளிப்படுத்தும். அது கதையின் நம்பகத்தன்மையையும் ஒரு புலனாய்வு ஊடகவியலாளராக  உங்களின் நம்பகத்தன்மையையும் பாதிக்கும்.

வரிக்கு வரி செம்மைப்படுத்துவதன் மூலம் உண்மைத்தரவுகள் பற்றிய பிழைகளைப் பற்றிக் கவலைப்பட்டு, நள்ளிரவில் விழித்திருக்க தேவையில்லை என்பதால், இதன் உடனடி வெகுமதியை நீங்கள் பெற்றுக்கொள்ளக் கூடியதாக இருக்கும். அதற்குப் பதிலாக, தவறு நடந்திருப்பதற்கான  சாத்தியத்தை குறைக்க உங்களால் முடிந்ததைச் செய்துள்ளீர்கள் என்ற நம்பிக்கையில் நீங்கள் நன்றாக தூங்கலாம்.

நில்ஸ் ஹான்சன் (Nils Hanson) ஒரு விருது பெற்ற சுதந்திர புலனாய்வு ஆசிரியர் ஆவார். 2018 வரை 14 ஆண்டுகளாக, அவர் மிஷன் இன்வெஸ்டிகேட்டின் (Mission Investigate) நிர்வாக தயாரிப்பாளராக இருந்தார். அவர் 30 ஆண்டுகளுக்கும் மேலான அனுபவமுள்ளவர் என்பதோடு  சுமார் 500 புலனாய்வுகளை  அறிக்கையிட்டுள்ளார். கடைசி இரண்டு ஆண்டுகளில், அவரது தலைமையின்கீழ்  இந்த திட்டம் பத்து சர்வதேச விருதுகளை வென்றது. புலனாய்வு இதழியல் பற்றிய அவரது கையேடு ஸ்வீடனில் முக்கிய பாடமாக கருதப்படுகின்றது.

மூலம்

This story was originally published by the Global Investigative Journalism Network (GIJN)